ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਾਥੀ ਚੰਦ ਫਤਿਹਪੁਰੀ

On Sunday 20th September 2026 at 22>45

 ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਆਖ਼ਿਰੀ ਦੌਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹਾਰ ਗਏ 

ਜਲੰਧਰ//ਲੁਧਿਆਣਾ>>20 ਸਤੰਬਰ 2026>>ਪੀਪਲਜ਼ ਮੀਡੀਆ ਲਿੰਕ>>

ਸਾਥੀ ਚੰਦ ਫਤਿਹਪੁਰੀ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਿਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦੇਖੇ ਸਨ ਪਰ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਆਖ਼ਿਰੀ ਦੌਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਉਹ ਹਾਰ ਗਏ। ਸਾਥੀ ਗਿਆਨ ਸੈਦਪੁਰੀ ਉਹਨਾਂ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਲਾਇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੀਲਿਆਂ ਵਸੀਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਖ਼ਿਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੀਕ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ। 

ਸਾਥੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਦੇ  ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਖ਼ਬਰ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ “ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ” ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਾਥੀ ਚੰਦ ਸਿੰਘ ਫਤਹਿਪੁਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਖੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਲਏ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਾਥੀ ਗਿਆਨ ਸੈਦਪੁਰੀ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਧੂਰੀ ਨੇ ਵੀ ਰਾਤ 9 ਵੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ‌ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ

 ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ‌ਦੇ  ਸੰਪਾਦਕ ਸਾਥੀ ਚੰਦ ਫਤਹਿਪੁਰੀ ਜੀ ਕੁੱਝ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ‌ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸਾਥੀ ਜੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਮੂਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਅਫਸੋਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ। 

ਬਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂਰਮਹਿਲ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹੋਇਆ।। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਲੱਗ ਭੱਗ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਚੇਤਾ ਨਾ ਭੁਲਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 1982,,ਦੇ ਕਰੀਬ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ੍ਹਪਿਛੇ ਪਿੰਡ ਅੱਪਰਾ ਵਿਖੇ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਵਲੋਂ 5 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਕੈਂਪ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਉਦੋ ਬਹੁਤ ਥੋੜੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਕੈਪ ਵਿੱਚ 5ਦਿਨ ਰਾਤ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਚੰਦਫਤਿਹ ਪੁਰੀ ਜੀ ਦਾ ਭਾਸ਼ਣ ਸੁਣਿਆ। ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਵਿਚਾਰ ਸਨ।ਚੰਦ ਫਤਿਹਪੁਰੀ ਬਹੁਤ ਮੇਹਨਤੀ ਸਨ।

ਪੱਤਰਕਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਫਸੋਸ ਹੈ।

ਸਾਥੀ ਸੁਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਅਫ਼ਸੋਸਨਾਕ ਹੈ,ਚੰਦ ਫਤਿਹਪੁਰੀ ਜੀ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤੀ ਆਗੂ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਲੇਖਕ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਵਕਤੀ ਦੇਹਾਂਤ ਤੇ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਦੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਗੜਗੱਜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਸੀ ਪੀ ਆਈ ਦੀ ਸੂਬਾ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਗਹਿਰੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਾਥੀ ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 20 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਰਾਤ 9.16 ਵਜੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਸਾਥੀ ਸੈਦਪੁਰੀ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਹੂਸ ਅਤੀਅੰਤ  ਦੁਖਦਾਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਾਥੀ ਚੰਦ ਫਤਹਿਪੁਰੀ ਜੀ ਕੁੱਝ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਡਾਕਟਰ ਸਵਰਾਜਬੀਰ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਕਈ ਉਘੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਾਥੀ ਚੰਦ ਫਤਹਿਪੁਰੀ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਂ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਇੱਕ ਵਤਸਪ ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਓ ਅਤੇ ਦੋਸਤੋ,

ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਚੰਦ ਫਤਿਹਪੁਰੀ, ਸੰਪਾਦਕ, ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਹਨ।

ਜਿਸ ਸਿਰੜ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਘਾਲਣਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਜ਼ਮਾਨੇ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਮ। ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀ ਮਾਰੂ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਘੁਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਅੰਤਲੇ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਸੀਪੀਆਈ) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੁਟੇ ਰਹੇ।

ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਂ।

ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਾਂਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਰਸ਼ਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਨਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ, ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਵਰਾਜਬੀਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਜੱਜ, ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ, ਕਿਰਪਾਲ ਕਜ਼ਾਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਐਮ ਐਸ ਭਾਟੀਆ, ਪ੍ਰਦੀਪ ਸ਼ਰਮਾ ਕਾਮਰੇਡ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਕਾਮਰੇਡ ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ।  

ਪੀਪਲਜ਼ ਮੀਡੀਆ ਲਿੰਕ ਵੱਲੋਂ ਕਾਰਤਿਕਾ ਸਿੰਘ, ਰੈਕਟਰ ਕਥੂਰੀਆ, ਸਤੀਸ਼ ਸਚਦੇਵਾ ਅਤੇ ਕਿ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ। 

ਮੋਹਾਮੇਲ ਲੀ ਤੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਮਹਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਗੁਰਨਾਮ ਕੰਵਰ, ਕਾਮਰੇਡ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਡੂੰਘਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕੀਤਾ। 

ਖਰੜ ਤੋਂ ਕਾਮਰੇਡ ਹਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਚੋਲਟਾ ਕਾਮਰੇਡ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਡੱਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਅਫਸੋਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿੱਛੜੇ ਸਾਥੀ ਚੰਦ ਫਤਿਹਪੁਰੀ  ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ। 

ਕਾਮਰੇਡ ਚੰਦ ਫਤਹਿਪੁਰੀ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਡਰ, ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਲੇਖਣੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। 'ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ' ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇਵ ਕਈ ਨਵੇਂ ਪੂਰਨੇ ਵੀ ਪਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤੀਆਂ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਸਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਰਹੇ। ਇਹ ਲਿਖਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ  ਕੁਚਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਨ। ਨਿਰਪੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਉੱਚ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨ-ਵਿਰੋਧੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਇਕੱਤਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। 

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ ਦੇ ਵੈਬ ਟੀਵੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕਾਮਰੇਡ ਚੰਦ ਫਤਿਹਪੁਰੀ ਨੇ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। 

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ  ਕੱਲ੍ਹ ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।  

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੇ ਇਕੱਠ ਨਾਲ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ

Media Link Team on 18th September 2026 at 5:11 PM Regarding Kisan Mela at PAU Ludhiana 

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੀ ਹਰ ਸੰਭਵ ਇਮਦਾਦ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ

ਲੁਧਿਆਣਾ> 18 ਸਤੰਬਰ, 2026> ਮੀਡੀਆ ਲਿੰਕ ਟੀਮ>{ਪੰਜਾਬ ਸਕਰੀਨ ਡੈਸਕ)>>

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਨਾਲ ਅੱਜ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦਾ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਾ ਅਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ. ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲੇ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਦਘਾਟਨੀ ਸ਼ੈਸਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਸ. ਸੁਖਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ| ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਲਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਵੈਟਨਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਡਾ. ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਡਾ. ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ, ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਅਤੇ ਇੰਜ: ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ|

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ | ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੀ ਦੇਣ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ 100 ਸਿਖਰਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਮਾਣ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮ ਵਧਿਆ ਹੈ| ਸ. ਮਾਨ ਨੇ ਨਹਿਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ| ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 22 ਫੀਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਪਾਣੀ ਨੂੰ 88 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦੇਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਵੀ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ| ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 14000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਾਈਪ ਲਾਈਨਾਂ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਵਿਛਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਉਂਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ 6000 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਹੋਰ ਵਿਛਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ|

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਵੱਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਹਿਯੋਗ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ| ਸ. ਮਾਨ ਨੇ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਾਂਝਦਾਰੀਆਂ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ, ਖੇਤੀ ਭਿੰਨਤਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਮੁੱਲਵਾਧਾ ਆਦਿ ਅੱਜ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ| ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਹੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਤੋੜ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ | ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਹੈ | ਇਸਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੇ ਖਰੇ ਉਤਰ ਕੇ ਹੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਿਸਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ| ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸੈਂਟਰਲ ਪੂਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੋਨਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ | ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ | ਨਾਲ ਹੀ ਸ. ਮਾਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਾ ਦੁਹਰਾਇਆ | ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਹੁਣ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਜੁੜ ਰਹੀ ਹੈ | ਇਸਲਈ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ | ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਉੱਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਝੋਨੇ ਦੀ ਉਪਜ ਨਾਲ ਪਰਾਲੀ ਪੈਦਾ ਹੀ ਹੋਣੀ ਹੈ ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ | ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਵਾਹੁਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਪਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਿੱਤਾ| ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਕ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ |

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ ਸ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਖੁੱਡੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ | ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ | ਸ. ਖੁੱਡੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਅੱਗੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਦਾ ਹੈ| ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਸਖਤ ਲੋੜ ਹੈ | ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਖ੍ਰੀਦਣ ਲਈ ਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ | ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਝੋਨੇ ਦਾ 40 ਫੀਸਦ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦਾ 25 ਫੀਸਦ ਹਿੱਸਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪੂਲ ਲਈ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ| ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਫਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ| ਸ. ਖੁੱਡੀਆਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਕ ਆਮਦਨ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕੇ|

ਇਸ ਮੌਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਗਤੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਖਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮੇਲਾ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕੋਲੋਂ ਪਰਸਪਰ ਸਿੱਖਣ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਮਿਸਾਲ ਹੈ| ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਵਜੋਂ ਸਰਕਾਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਖੜੀ ਹੈ| ਉਹਨਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ 990 ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 250 ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਿਸਮਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮਝੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ| ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਨੇ ਪਸਾਰ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਅਹਿਮ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ| ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣਗੇ|  

ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਖੋਜ ਡਾ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਢੱਟ ਨੇ ਖੇਤੀ ਖੋਜਾਂ ਬਾਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ|

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਖੱਟੜਾ, ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਬਲਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋਬਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਮੋਹੀ ਕਲਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ|

ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਅਪਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੰਚਾਰ ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਿਆੜ ਨੇ ਕੀਤਾ | ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਰ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਖੇਤੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਲੋਕ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕੀਤੀ|

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧੰਨਵਾਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਡਾ. ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ ਨੇ ਕਹੇ |

ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ|

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਸੁਰਜੀਤ ਭੁੱਲਰ, ਫੋਕ ਸਾਜ਼ ਅਤੇ ਦਲਜੀਤ ਧਲੇਰੀਆ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੀਤਾ |

ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਵੈ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਕਿਸਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਟਾਲਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਸਨ|

ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ 51 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ ਲਾਭ

PIB on Friday 18th September 2026 at 16>52 Regarding EPFO Ludhiana Media Meet Punjab Screen

ਹੁਣ 25,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ ਈ.ਪੀ.ਐਫ.ਓ. ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ

ਲੁਧਿਆਣਾ>18 ਸਤੰਬਰ 2026> PIB//Punjab Screen Desk>>

ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਭਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਈ.ਪੀ.ਐਫ.ਓ. ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵੇਤਨ ਸੀਮਾ ਨੂੰ 15,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ 25,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ 51 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਣਗੇ।

ਹੁਣ ਤੱਕ 15,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਨਖਾਹ ’ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਈ.ਪੀ.ਐਫ. ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਨਿਧੀ, ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਸੀਮਾ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ 15,000 ਤੋਂ 25,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤਨਖਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਯੋਜਨਾ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਵਰੇਜ ਮਿਲੇਗੀ।

ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਵਰਗ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਭਵਿੱਖ ਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਤ ਕਰਨ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ (ਈ.ਪੀ.ਐਸ.) ਰਾਹੀਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਮ੍ਹਾ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ (ਈ.ਡੀ.ਐਲ.ਆਈ.) ਤਹਿਤ ਬੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।

ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਵਧੇ ਹਨ। ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ 15,000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੇਤਨ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਕਰੀਆਂ ਰਸਮੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣਗੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਟਿਕਾਅ ਵੀ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਹਤਰ ਵਿੱਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਕਰੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੁੜੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹੂਲਤਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਉੱਚਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੀਆਂ।

ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ’ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕਰੀਬ 11,339 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵਾਧੂ ਬੋਝ ਪਵੇਗਾ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਖਰਚ ਕਰੀਬ 10,250 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁੱਲ ਖਰਚ ਲਗਭਗ 56,696 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।

ਈ.ਪੀ.ਐਫ.ਓ. ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਠਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਵਿੱਖ ਨਿਧੀ (ਈ.ਪੀ.ਐਫ.), ਪੈਨਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ (ਈ.ਪੀ.ਐਸ.) ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ (ਈ.ਡੀ.ਐਲ.ਆਈ.)—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕਰੀਬ 7.68 ਲੱਖ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲਗਭਗ 7.98 ਕਰੋੜ ਮੈਂਬਰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਸ਼ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 82 ਲੱਖ ਲੋਕ ਈ.ਪੀ.ਐਸ. ਤਹਿਤ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ, ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਈ.ਪੀ.ਐਫ.ਓ. ਦੀ ਵੇਤਨ ਸੀਮਾ ਵਧਾਉਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵੀ ਇਸੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ@2047 ਦੇ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਠੋਸ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਰ ਕਾਮੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਵੀ ਮਿਲੇ।

ਬੈਂਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ: 1993 ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਤੱਕ

M S Bhatia on Friday 18th September 2026 at 11>16 AM Regarding Banks Pension -Punjab Screen Punjabi 

ਬੈਂਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਸੰਬੰਧੀ ਮਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿਖਤ 

ਬੈਂਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਜਾਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1993 ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੈਮੋਰੈਂਡਮ ਆਫ਼ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਇੰਡੀਅਨ ਬੈਂਕਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈ.ਬੀ.ਏ) ਵੱਲੋਂ 58 ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਧਾਰਾ 12 ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦਰਜ ਹੈ। 

ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਬੈਂਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸਕੀਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਪੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਦੂਜੇ ਲਾਭ ਵਜੋਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਤਾਰੀਖ 1 ਨਵੰਬਰ 1993 ਰੱਖੀ ਗਈ। ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਦਰ, ਯੋਗ ਸੇਵਾ, ਡੀਅਰਨੈੱਸ ਰਿਲੀਫ਼, ਕਮਿਊਟੇਸ਼ਨ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਗਏ। 

ਪਰ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਧਾਰਾ 12 ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ “ਅਪਡੇਟਿੰਗ” ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ ’ਤੇ ਹੋਣ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1993 ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਡੀਅਰਨੈੱਸ ਰਿਲੀਫ਼ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਡੀਅਰਨੈੱਸ ਅਲਾਊਂਸ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੀ ਤਰਜ਼ ’ਤੇ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ ਦਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਦਰਭ ਸੀ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1995 ਦੇ ਬੈਂਕ ਇੰਪਲਾਈਜ ਪੈਂਨਸ਼ਨ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨਜ ਬਣੇ। ਇੱਥੋਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ 35(1) ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬੇਸਿਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਵਾਧੂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਪੈਂਡਿਕਸ-I ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ/ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ ਬਣਿਆ। ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਜੇ 1993 ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ ਦੀ ਤਰਜ਼ ’ਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 2002 ਦੀ ਸੋਧ ਵਿੱਚ “ਸੈ਼ਲ ਬੀ ਅਪਡੇਟਿਡ” ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਸ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਾਲਤੀ ਪੱਧਰਾਂ ’ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।

ਲੇਖਕ ਐਮ ਐਸ ਭਾਟੀਆ 

ਇਸੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਸੀ.ਸਿੰਗਲਾ ਮਾਮਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹੁਣ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ। 22 ਜੁਲਾਈ 2026 ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ 2002 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ 35(1) ਅਧੀਨ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰਡ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਪੀਐਨਬੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਵਾਧੂ ਹਲਫ਼ਨਾਮਾ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ 7ਵੇਂ ਤੋਂ 12ਵੇਂ 'ਬਾਈਪਾਰਟਾਈਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ' ਤੱਕ ਦੇ ਸੰਬੰਧਤ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵੀ ਮੰਗੇ। 

ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ। 9 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਾਮਲਾ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਸੁਣਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਲੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਅਜੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ 29 ਅਕਤੂਬਰ 1993 ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸਕੀਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ “ਅਪਡੇਟਿੰਗ” ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਧਾਰਾ 12 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਅਪਡੇਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਵਾਬ ਹੁਣ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ 1993 ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਂਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਪਡੇਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲੰਬੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਧਾਰ ਵੀ ਹੈ।

(ਲੇਖਕ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬੈਂਕਰ, ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਹੈ।)

ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਅਜਿੱਤ ਕਿਉਂ ਹਨ?

PIB on Thursday 17th September 2026 at 17>42 Regarding Prime Minister Narinder Modi 

ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਖੂਬੀਆਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ?

ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ: ਪੰਜਾਬ ਸਕਰੀਨ ਬਲਾਗ | AI ਸਹਿਯੋਗ: ChatGPT (OpenAI)

ਮੋਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ 25 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਗਤੀ ਦੇਣਾ, ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣਾ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੋਦੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਣ ਹਨ। 

*ਲੇਖਕ ਹਸਮੁਖ ਅਧਿਆ

ਮੈਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ, ਦੋਵਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ’ਤੇ ਮੋਦੀ ਜੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕਰੀਬ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।

ਆਓ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜਾ, ਉਹ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਹਰ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ  ਆਪਣੀ ਸਲਾਹ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

ਤੀਜਾ, ਉਹ ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਕਬਾਇਲੀ ਕਾਰਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਸਮੇਤ ਹਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਬੰਧਿਤ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਚੌਥਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ‘ਚਿੰਤਨ ਸ਼ਿਵਿਰ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਟਿੰਗ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪੱਧਤੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਪੰਜਵਾਂ, ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਟੀਮ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਉਪਲਬਧਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

ਛੇਵਾਂ, ਮੋਦੀ ਜੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ‘ਵਾਈਬ੍ਰੈਂਟ ਗੁਜਰਾਤ’ ਸੰਮੇਲਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕੇ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਨਰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਮੋਦੀ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਟੀਮ ਇੰਡੀਆ’ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮੋਦੀ ਜੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਵਾਂਝਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਵਰ੍ਹੇ 2003 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਿੰਤਨ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਪਣ ਭਾਸ਼ਣ ਯਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਂਝੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ ਸਨ।

ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੁੜਾਅ ਓਨਾ ਹੀ ਡੂੰਘਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਰਕਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਬਿਮਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਫ਼ੋਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।

ਮੋਦੀ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਣ ਹਨ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਕਰਮਯੋਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਜਿਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਉਸੇ ’ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਨਿਮਰ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਫ਼ਲਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰੀ।

ਜਦੋਂ ਨਤੀਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ‘ਆਰਜਵ’, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ। ਵਿਚਾਰ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਆਰਜਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਦੀ ਜੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮੋਦੀ ਜੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਾਵ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਆਸਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਲ ’ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਸੰਭਵ ਤੌਰ ’ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਅਦਵੈਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਜੀ ਦੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਆਸਥਾ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, “ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦਰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਇਸ ਜਵਾਬ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਇਸ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਡਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਮੇਲ ਨਹੀਂ।

(ਲੇਖਕ ਹਸਮੁਖ ਅਧਿਆ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਮਾਲ ਸਕੱਤਰ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤੱਕ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ:

Chandigarh on Thursday 2026 at 11>53 Regarding My Bharat Project Mission

 ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਕੁਇਜ਼ 30 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ 

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ>10 ਸਤੰਬਰ 2026: (PIB//ਪੰਜਾਬ ਸਕਰੀਨ ਡੇਸਕ)>>

ਮਾਈ ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਅੱਜ ਸੂਬੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ mybharat.gov.in ਉੱਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਕੇ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਕੁਇਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ। ਇਹ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਯੰਗ ਲੀਡਰਜ਼ ਡਾਇਲਾਗ (VBYLD) 2027 ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 15 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਤੱਕ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਲੱਬ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਰਸ਼ਮੀਤ ਕੌਰ, ਰਾਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਕਾਰਜਕਾਰੀ), ਮਾਈ ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੁਇਜ਼ ਪੰਜ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗਤਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਖਰ ਜਨਵਰੀ 2027 ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।

VBYLD 2027 ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਯੁਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਈ ਭਾਰਤ ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। 

1995 ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੁਵਾ ਮਹੋਤਸਵ ਨੂੰ 2025 ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ @2047 ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਅਨੁਸਾਰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਯੰਗ ਲੀਡਰਜ਼ ਡਾਇਲਾਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ 50 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਕੁਇਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 3,000 ਨੌਜਵਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਵਾਦ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ।

ਕੌਣ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ

15 ਤੋਂ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ। ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪੜਾਅ ਮੁਫ਼ਤ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਈ ਭਾਰਤ ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ ਰਜਿਸਟਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਕੁਇਜ਼ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

2027 ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ

ਇਸ ਵਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦਸ ਖੇਤਰੀ ਸਮੂਹ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ (ਨੀਤੀ ਨਗਰ) ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ “ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸੁਸ਼ਾਸਨ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ”। ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸਵਾਲ ਹੈ: ਭਾਰਤ 2047 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਲ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਇਸੇ ਥੀਮ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨਗੇ।

ਅੱਗੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

● ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਕੁਇਜ਼ (ਡਿਜੀਟਲ) — ਮਾਈ ਭਾਰਤ ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ 30 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ

● ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਲੇਖ (ਡਿਜੀਟਲ) — ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ 500 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਲੇਖ, ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਪੋਰਟਲ ਉੱਤੇ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ

● ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ — ਨਵੰਬਰ 2026; ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 50 ਲੇਖ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨਗੇ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਲਈ

● ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ VBYLD — ਨਵੰਬਰ–ਦਸੰਬਰ 2026, ਰਾਜ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ

● ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਵਾਦ — ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 10 ਤੋਂ 12 ਜਨਵਰੀ 2027, ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸਕੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ

ਇੱਕ ਨਹੀਂ, ਛੇ ਟਰੈਕ

ਵਿਕਸਿਤ ਭਾਰਤ ਚੈਲੇਂਜ ਟ੍ਰੈਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, VBYLD 2027 ਪੰਜ ਹੋਰ ਟ੍ਰੈਕ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ (ਲੋਕ ਨਾਚ, ਲੋਕ ਗੀਤ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਭਾਸ਼ਣ/ਵਕਤ੍ਰਿਤਵ, ਕਵਿਤਾ ਲੇਖਣ), ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਫ਼ਾਰ ਭਾਰਤ, ਹੈਕ ਫ਼ਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਕੌਜ਼, ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਯੂਥ।

“ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈ। 2047 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਹੜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਚਲਾਉਣਗੇ, ਉਹ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਤਾਰੀਖ਼ ਮਿਸ ਨਾ ਕਰੇ” — ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਰਸ਼ਮੀਤ ਕੌਰ, ਰਾਜ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਕਾਰਜਕਾਰੀ), ਮਾਈ ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ

ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਲਾ ਹੈ-ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਸਟ

 Arvinder Phg on Wednesday 29th July 2026 at 5:22 PM Regarding Chandigarh Photo Video Expo-2026

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫੋਟੋ ਵੀਡੀਓ ਐਕਸਪੋ-2026 ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੁਨੇਹਾ

 ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: 29 ਜੁਲਾਈ 2026: (ਕਾਰਤਿਕਾ ਕਲਿਆਣੀ ਸਿੰਘ//ਪੰਜਾਬ ਸਕਰੀਨ ਡੈਸਕ):: 

ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫੋਟੋ ਵੀਡੀਓ ਐਕਸਪੋ-2026 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਨਵਾਂ ਉਤਸ਼ਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ। ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੈਮਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆਖ ਕੇ ਬਦਨਾਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਲਾਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਕਦਰ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਜ਼ਾਕਤ ਵੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਅੱਜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਜਦੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨ ਭਵਨ, ਸੈਕਟਰ 35 ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਦੋ-ਦਿਨੀਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫੋਟੋ ਵੀਡੀਓ ਐਕਸਪੋ-2026 ਦਾ ਅੱਜ ਉਤਸ਼ਾਹਪੂਰਵਕ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਮਾਪਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਆਪ) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੂਬਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸ. ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਸਟ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।

ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸ. ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਸਟ ਵੱਲੋਂ ਦੀਪ ਜਗਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ.ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਨਵੇਂ ਕੈਮਰਿਆਂ, ਵੀਡੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਗੇਜੇਟਸ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਸਮੇਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਮੌਕੇ ਸ. ਬਰਸਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਲਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅਵਸਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੀਆਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਪਣਾਉਣ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰੀਨ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਏਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਲਗਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਣਮੋਲ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਜੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਐਕਸਪੋ ਇੱਕੋ ਛੱਤ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਵਧੀਆ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸ. ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਬਰਸਟ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਭੇਂਟ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਡੀ.ਐਮ.ਓ. ਕਿਸਾਨ ਭਵਨ ਅਜੈਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ, ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ ਦੇ ਅਮਲਾ ਅਫ਼ਸਰ ਸੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੇ.ਪੀ.ਐਸ. ਗਰਚਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰੋਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ, ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਸੁਭਾਸ਼ ਭਾਟੀਆ, ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਸੁਨੀਲ ਭੱਟ, ਸੀਨੀਅਰ ਐਡਵਾਈਜਰ ਸੁੰਦਰ ਸਮੇਤ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਜ਼ ਐਸੋਸਿਏਸ਼ਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ।

--------------------

ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਹੀ ਉਘੇ ਲੇਖਕ ਸ਼ਮਸੁਲ ਇਸਲਾਮ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਬਰਬਰਤਾ ਦੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤੇ ਗਏ 

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: 6 ਜੁਲਾਈ 2026: (ਪੰਜਾਬ ਸਕਰੀਨ ਟੀਮ)::

ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਇਕੱਤਰਤਾ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ 05 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 10:30 ਵਜੇ ਹੋਈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਸੈਕਟਰ 35-ਬੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਡਾ. ਅਰੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਛੜੇ ਸਾਥੀਆਂ - ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 68 ਲਿਬਨਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ, ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਬੱਚਾ ਸੈਮ ਫਾਹਿਦ ਅਬੂ ਹਾਈਕਲ, ਦੋ ਇਰਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਹਮਨ ਹੁਸੈਨੀ ਤੇ ਅਲੀ ਰਜਾ ਅਬੀਰੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਘੁੱਟਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰਨ ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਦਲਿਤ ਲੜਕਾ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੰਚਿਤ ਉਗਦੇ, ਰੰਗ ਕਰਮੀ ਰਜਿੰਦਰ ਮੰਡ, ਲੋਕ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਲਖਨਊ ਅਗਨੀ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਮਰੇ 15 ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਡਾ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਧੀਮਾਨ, ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਮਰੇ 1700 ਨਾਗਰਿਕ, ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰੋਪੜ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਤਪਿਸ਼ (10), ਤਨਵੀ (7), ਨਿਤਿਨ (4), ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਲ਼ਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਕਾਲੋ (12), ਮੋਟੋ (7), ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ (1½) ਤੇ ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ ਨੂੰ ਦੋ ਮਿੰਟ ਮੌਨ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਹੀ ਪੜ੍ਹੀ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਹੇਠ ਲਿਖੇ 6 ਮਤੇ ਸਰਬ-ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ:-

1. ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਬਰਕਤ ਉਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵਾਪਿਸ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

2. ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਤੇ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਿਸ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

3. ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, ਝਿਲਮ ਰਾਏ ਤੇ ਸਕੁਮਲ ਰਾਇਲ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਮਾਰ ਕੇ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਜਬਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

4. ਐਨ.ਸੀ.ਈ.ਆਰ.ਟੀ. ਦੇ ਸਿਲੇਬਸ ਵਿੱਚੋਂ ਫਰਾਂਸ ਤੇ ਰੂਸੀ ਕਰਾਂਤੀ ਦੇ ਪਾਠ ਕੱਢ ਕੇ ਮਨੁ ਸਿਮਰਤੀ ਦੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਸਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

5. ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗਰਾਂਟਾਂ, ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਕੇ ਲਾਉਣੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

6. ਹਿੰਦ ਪਾਕਿ ਦੀਆ 116 ਨਾਮੀ ਹਸਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੋਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਦੁਵੱਲੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਆਵਾਜਾਈ ਤੇ ਵਪਾਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।

ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਿਸ ਜਸਰੀਤ ਕੌਰ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਗੀਤ ‘ਮੈਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਹਵਾਏ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼’ - ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ਮਸ਼ੁਲ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ-‘ਵੰਡ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਸਲਮਾਨ’ (ਦੇਸ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਅਣਕਹੀ ਦਾਸਤਾਨ)-ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸ਼੍ਰੀ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਮਹਿਮੂਦਪੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ‘ਟੂ ਨੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ’ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਸਿੰਧ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅੱਲਾ ਬਖਸ਼ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ। ਸਰਹੱਦੀ ਗਾਂਧੀ ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੁਫ਼ਾਰ ਖਾਨ ਨੇ ਵੰਡ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂ ਸਭਾ ਨੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਫੈਸਲੇ ਉੱਚ ਵਰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਤਾਪ ਆਮ ਲੋਕ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ। ਵੰਡ ’ਤੇ ਆਮ ਕੌਮੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਰਮ ਬੰਦੇ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਲੱਖਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਬੇਘਰ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਧਰਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਗਲਤ ਮਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਤੋਂ ਧੂੜ ਝਾੜਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਅਭੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤਕਸੀਮ ਲਈ ਦੁਬਿਧਾ ਤੇ ਦੋਚਿੱਤੀ ਸੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਤੇ ਮਾਲ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੋਈ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਉਜੜਦਾ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੂਲਾ ਅਖੰਡ ਭਾਰਤ ਲਈ ਲੜਿਆ। ਹੁਣ ਵੀ ਨਫਰਤ ਘਟਾ ਕੇ ਸਬੰਧ ਸੁਧਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾ ਬਖਸ਼ ਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਬਾਰੇ ਵਧੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ‘ਸਾਰੇ ਜਹਾਂ ਸੇ ਅੱਛਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਂ ਹਮਾਰਾ’ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਡਾ. ਇਕਬਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਜੈਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੱਖੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਸੰਘ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲਾ ਫਿਰਕੂ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਹੈ। ਸਾਂਝੀ ਵਿਰਾਸਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਹਰੇਕ ਬਾਲਗ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਸਾਧਨ ਸੰਪਨ ਲੋਕ ਹੀ ਵੋਟ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਸਨ।

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਡਾ. ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜੇ ਮਹਾਂਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਗੱਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦੇਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਲੁੱਟ ਤੇ ਟੈਕਸਾਂ ਵੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਧਾੜਵੀਆਂ ਨੇ ਸੋਮਨਾਥ ਵਰਗੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਪੈਸਾ ਲੁੱਟਣ ਲਈ ਕੀਤੇ। ਧਰਮ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਿਰਕੂ ਸੋਚ ਜਾਂ ਨਫਰਤ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨੇੜਤਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸਰਹੱਦੀ ਗਾਂਧੀ ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ਾਰ ਖਾਨ ਦਾ ਬਲੋਚਸਤਾਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ।

ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ਮਸੁਲ ਇਸਲਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਲੰਮੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਮਿੱਥਾਂ/ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਆਰੀਅਨ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹਿੰਦੂ ਹਨ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ ਕਹਿ ਕੇ ਭੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਅੰਬ/ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਪੇੜਾਂ ਨਾਲ ਲਟਕਾ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਮੁਸਲਿਮ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਮੁਗਲ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਰੋਟੀ ਬੇਟੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਬੀਵੀਆਂ ਸਨ। ਬਹੁਤੇ ਸਾਧਨ ਤੇ ਸੰਪਤੀ ਹਿੰਦੂ ਸੇਠਾਂ ਕੋਲ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਬੋਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਲੇਸ਼ ਸੀ। ਦਲਿਤ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਬੋਧੀ ਬਣ ਗਏ। ਮਨੂ ਸਿਮਰਤੀ ਦਲਿਤਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸਤੀ ਦੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਨਸਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਹਰੇਕ ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨੰਬੂਦਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਰਜਵਾੜੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਦਲਾਲ ਸਨ। ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਂ ਸਭਾ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸੈਨਿਕ ਭਰਤੀ ਕੈਂਪ ਲਾਏ। ਸਵਾਏ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੜਿਆ। ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੱਦਦ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਸੀ। ਅਡਾਨੀ ਤੇ ਅੰਬਾਨੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ। ਮਨੂ ਸਿਮਰਤੀ ਉੱਚ ਵਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ, ਸੰਪਤੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ਮਸੁਲ ਇਸਲਾਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰੋ. ਨੀਲਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਝੂਮਣ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। 

ਡਾ. ਅਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋ. ਸ਼ਮਸੁਲ ਇਸਲਾਮ ਨੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਮਹਿਮੂਦਪੁਰ ਨੇ ਚੰਗਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਣ ਸੁਣਨ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ।

ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਸ਼੍ਰੀ/ਸਰਵ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਡਾ. ਪਿਯੂਸ਼ ਅਵਸਥੀ, ਪ੍ਰੋ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਰਪਨ, ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋ. ਅਤੈ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਮੇਘਾ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਰਾਜੇਸ਼ ਜੈਸਵਾਲ, ਯਸ਼ਪਾਲ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਡੱਲਾ, ਭਜਨਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਇਦਾ ਬਾਨੋ, ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੜਾਣਾ, ਬਿਮਲ ਸ਼ਰਮਾ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਦਲਜੀਤ ਬੈਂਸ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ, ਇੰਦਰਜੀਤ, ਸ਼ਿਵਮ, ਮਾਨਵਜੋਤ, ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧੁਨਕੀਆ, ਐਸ.ਕੇ. ਅਰੋੜਾ, ਚੰਗੇਜ ਖਾਨ, ਤਾਜ ਮੁਹੰਮਦ, ਫ਼ਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਬੋਧ ਰਾਜ ਕਾਂਤ, ਸਤੀਸ਼ ਗਰਗ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ, ਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਦਿਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ, ਹਰਸਿਮਰਨ ਕੌਰ, ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਿਵਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੁਨੀਆ, ਰੈਕਟਰ ਕਥੂਰੀਆ, ਕਾਰਤਿਕਾ ਸਿੰਘ, ਰਮਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਮਨੂ ਕਾਂਤ, ਅਜੇ ਸਿੰਗਲਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਸਮੇਤ 50 ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਨੇ ਚਲਾਈ।

ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਝੱਲ ਰਹੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਮੁਲਕ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਡੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਗਈ।  

ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ: ਕਿਸ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ?

M S Bhatia Email on Tuesday 30th June 2026 at 3:27 PM Regarding Merger of Govt. Banks

ਐਮ. ਐਸ. ਭਾਟੀਆ ਵੱਲੋਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿਖਤ 

ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼: 30 ਜੂਨ 2026: (ਐਮ ਐਸ ਭਾਟੀਆ//ਪੰਜਾਬ ਸਕਰੀਨ ਡੈਸਕ)::

AI ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜੀ ਇਹ ਤਸਵੀਰ 

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਵਿਲੀਨੀਕਰਨ (ਮਰਜਰ) ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ "ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੁਧਾਰ" ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਬਣਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖਰਚ ਘਟੇਗਾ, ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧੇਗੀ, ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਦਲੀਲ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆਕਰਸ਼ਕ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕਦਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਵੱਡੀ ਵਿੱਤੀ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਦਮ ਹੈ?

ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਭੂਮਿਕਾ

ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਂਕ ਸਿਰਫ਼ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਹ ਉਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ—ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ—ਦੀ ਬਚਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਬੈਂਕਾਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ—ਮਾਰਕਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ

ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਨੇ ਦਾਸ ਕੈਪੀਟਲ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਰੁਝਾਨ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀਭੂਤ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਵਿਲੀਨੀਕਰਨ ਵੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੈਂਕ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪੂੰਜੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਵੰਡ ਦਾ ਸਵਾਲ ਵੀ ਹੈ।

ਵਿੱਤੀ ਪੂੰਜੀ ਦਾ ਵਧਦਾ ਦਬਦਬਾ

ਜਰਮਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਡੋਲਫ਼ ਹਿਲਫਰਡਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ 'ਫਾਇਨਾਂਸ ਕੈਪੀਟਲ' ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬੈਂਕ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੇਲ ਨੂੰ "ਵਿੱਤੀ ਪੂੰਜੀ" ( ਫਾਈਨਾਂਸ ਕੈਪੀਟਲ ) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।

ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਇਮਪੀਰੀਅਲਿਜ਼ਮ: ਦ ਹਾਈਐਸਟ ਸਟੇਜ ਆਫ ਕੈਪੀਟਲਿਜਮ' ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਲੈਨਿਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿੱਤੀ ਪੂੰਜੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਿਸ਼ਾ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਲੀਨੀਕਰਨ ਨੂੰ ਇਸੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਕੀ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੈ?

ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਤਜਰਬਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਬੈਂਕ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਨੀਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਵਿਲੀਨੀਕਰਨ ਦਾ ਅਸਲ ਉਦੇਸ਼ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇਣਾ ਹੋਰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਘਟਾ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਲਈ ਰਸਤਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ?

 ਕੀ ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਵਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ-ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ?

ਇਹ ਸਵਾਲ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ "ਸੁਧਾਰਾਂ" ਦਾ ਲਾਭ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬੋਝ ਵਧਿਆ ਹੈ।

ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ?

ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਵਿਲੀਨੀਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗਾਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਦੱਸ ਕੇ ਬੰਦ ਜਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਵੈ-ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਤਰਜੀਹ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਭਰਨਾ, ਕੰਮ ਦਾ ਵਧਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਨਤੀਜੇ ਹਨ। ਜੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਪਦੰਡ ਕੇਵਲ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਵੱਡਾ ਬੈਂਕ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬੈਂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸੰਨ 2008 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬੈਂਕ ਵੀ ਡਿੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਬਚਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਂਕ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ।

ਅਸਲ ਸੁਧਾਰ ਕੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?

ਜੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਸੂਲੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕਰਜ਼ਾ ਨਾ ਚੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਡਿਫਾਲਟਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇ, ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੈਂਕਿੰਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀਆਂ ਤੁਰੰਤ ਭਰੀਆਂ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

ਨਤੀਜਾ

ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਵਿਲੀਨੀਕਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਦਫ਼ਤਰੀ ਪੁਨਰਗਠਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੇਵਲ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ "ਕਿੰਨੇ ਬੈਂਕ ਬਚੇ" ਜਾਂ "ਕਿੰਨਾ ਖਰਚ ਘਟਿਆ"। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਖ਼ਰ ਕਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ—ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੂੰਜੀ ਦੀ?

ਜੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕ ਆਪਣਾ ਜਨਤਕ ਚਰਿੱਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ ਖੇਤਰ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਬਦਲਾਅ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਵਿਲੀਨੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਨਤਕ ਹਿੱਤ, ਆਰਥਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਨਿਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

--------000------

ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਲਿਖਤ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਲੱਗੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸਣਾ! ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਡਿਉਦੀਲ ਰਹੇਗੀ ਹੀ।