Showing posts with label ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਹੈ. Show all posts
Showing posts with label ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਹੈ. Show all posts

Wednesday, November 28, 2012

“ ਤਲਖੀਆਂ ”-ਸੰਦਰਭ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ

ਹਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ....
ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ...ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਰੌਲਾ  ਰੱਪਾ ਤਾਂ ਕਈ  ਵਾਰ ਪਿਆ  ਪਰ ਠੋਸ ਕੁਝ  ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਾਲਤ  ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕੁਝ ਨੁਕਤੇ ਉਠਾਏ ਹਨ ਉਘੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਸੂਹਾ ਨੇ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਬਹਿਸ-ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਆਦਤ  ਚੋ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਦਰਦ ਚੋਂ ਆਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਫਲ ਵੱਜੋਂ ਮਿਲੀ ਸੇਧ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ। ਇਸ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਬਾਰੇ  ਤੁਹਾਡੇ ਅਨਮੋਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਇਸ ਵਾਰ ਵੀ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।--ਰੈਕਟਰ ਕਥੂਰੀਆ
”...........ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਂ , ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ /ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ,ਸਿੱਖਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਪ੍ਸੰਨ ਹੁੰਦੇ , ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਕਬਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ।................”
” ............ਅਸੀਂ ਤਰਖਾਣ ,ਮੋਚੀ , ਦਰਜ਼ੀ ਆਦਿ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ,ਪਰ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਮੁਫ਼ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਕੰਮ ਕਰੀ ਜਾਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ ......... “ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ
ਥੋਡ਼ਾ ਕੁ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿੱਧ ਟਿੱਪਣੀ-ਸੰਸਥਾ ਯੂਨਿਸਕੋ ਨੇ ਇੱਕ ਰੀਪੋਰਟ ਛਾਪੀ ਸੀ, ਜਿੱਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮੇਤ ਅਨੇਕਾਂ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ।
ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਭਾਵੁਕ ਆਧਾਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ , ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੋਇਆ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਲੋਕ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵੀ ਮਾਣ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਕਣਾਂ ਤੇ ਵੀ । ਤਾਂ ਵੀ  ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਆਖੇ-ਦੱਸੇ ਨੂੰ ਮੁੱਢੋ-ਸੁੱਢੋ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੁਆਰੇ ਕੱਢੇ ਨਿਰਨੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ , ਇਸ ਅਹਿਮ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਵੀ ਝਲਕ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਣੀ ਬਣਦੀ ।

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ , ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਲੱਖ ਸੀ ਤਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਚਲਣ ਸੀ , ਅੱਜ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਅਰਬ ਤੱਕ ਜਾ ਪੁੱਜੀ ਹੈ ,ਪਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ 6300 ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ।ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸਦੇ ਕਿ ਇਸੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਗਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਆਉਦੇ ਭਵਿਖ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ-ਸੱਤ ਸੌ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ । ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ,ਜਿੱਥੇ ਬੀਤੀਆਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ 250 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ 225 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ । ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਜਿੱਥੇ 1000 ਵਿੱਚੋਂ 220 ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਪੁੱਜ ਗਈਆਂ ਹਨ ।

ਉਪਰੋਤਕ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਯੂਨਿਸਕੋ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਵੀ ਗੈਰ-ਵਾਜਿਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਵੇਂ ਤੇ ਇਸ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਾ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ ।

ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ ਇਵੇਂ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਡਾ: ਡੇਵਿਡ ਹੈਰੀਸਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ‘ਵੈਨੁੰ ਲੈਂਗੁਏਜਿਜ਼ ਡਾਈ’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਿਆਂ , ਅੰਕਡ਼ਾ ਮੂਲਕ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਰ ਰਹੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦੱਸੇ । ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ : -
1)      ਹਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ ।
2)      ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ 40% ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।
3)      21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੱਜ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲੋਂ ਅੱਧੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਣਗੀਆਂ ।
4)      ਇਹਨਾਂ 6800 ਚੋਂ ਅੱਧੀਆਂ ਕਰੀਬ 3500 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੇਵਲ 20 % ਲੋਕ ਹੀ ਹਨ ।
5)      ਬਾਕੀ ਦੀ 80% ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 80 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ।

ਡਾ. ਹੈਰੀਸਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਖਾਤਮੇਂ ਲਈ , ਅਨੇਕਾਂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ-ਹੋਣੀ ਮੁੱਢੋਂ-ਸੁੱਢੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ,ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ,ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਜਾ ਵਸਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਗਿਣਦਾ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਸਾਡਾ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੱਭਿਐ ਜਾਂ ਉੱਤਰ –ਆਧੁਨਿਕ ਲੱਗਣ ਦਿੱਸਣ ਦੇ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਰਾਂਹੀ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਲੇ ਸਾਹਾਂ ਵੱਲ ਘਸੀਟ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ /ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ,ਸਿੱਖਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਪ੍ਸੰਨ ਹੁੰਦੇ , ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਕਬਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ।

ਇਥੇ ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੋਣੀ ਵੀ ਬੇ-ਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਕਾਰਜ ਇਸਦਾ ਮੌਖਿਕ ਤੱਤ ਜਿੱਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ,ਨੂੰ ਵਿਸਾਰਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿੱਸ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਅੱਜ ਦੀ ਮਾਨਸਿੱਕਤਾ ਨਾਮ-ਨਿਹਾਦ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਸੰਗਿਆ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁਡ਼ਵਾਂ ਤੱਤ ਇਹ ਵੀ ਬੇ-ਹੱਦ ਗੋਲਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਗੁਆਚ ਰਹੀ ਜਾਂ ਵਿਸਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਾਫ਼-ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਗੁਆਚ ਰਿਹਾਂ ਜਾਂ ਗੁਆਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੱਥ ਉੱਘਡ਼ਵੇਂ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਯੂਨਿਸਕੋ ਵੱਲੋਂ ਅੰਗੀ  ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ  ਰਹਿੰਦੀ –ਬਚਦੀ ਉਮਰ ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਹੀ ਹੈ , ਬਿਲਕੁਲ ਗੈਰ ਵਾਜਿਬ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ ।
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀਆਂ 7000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਣ ਵਿੱਚ 10/12/13 ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਲੱਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਚਿੰਨ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਚਾਹੁਣ –ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ –ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਲਗਣ ਅੰਦਰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ । ਕੋਈ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਘੋਖ-ਪਡ਼ਤਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ-ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਨਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ  ਕਰ ਰਿਹਾ , ਕੋਈ ਦੂਰ ਪਿਛਾਂਹ ਰਹਿ ਗਈ ਇਸ ਦੀ ਭੂਤ-ਭੌਤਿਕਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ-ਪਾਸਾਰ ਤੇ ।

ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਕੁੱਖ ਨੂੰ ਟੋਹਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਜਡ਼੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁਡ਼ਦੀਆਂ ਹਨ ,ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਜ ਦੇ ਖਾਸੇ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਛਡ਼ਜੰਤਰ ਨੇ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਗਸਣ/ਮੌਲਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਕੋਚਵੇਂ ਅਵਸਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ । ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦਾ ਆਰਥਿੱਕ ਆਧਾਰ ਥੋਡ਼ੇ ਕੁ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਆਂਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾਇਆ ਮੁਖੀ ਹੋ ਜਾਣ ਵਲ੍ਹ ਨੂੰ ਆਹੁਲਿਆ ਹੈ ,ਪਰ ਸਦੀਆਂ ਭਰ ਤੋਂ ਇਹ ਆਧਾਰ ਸਾਮੰਤ ਮੁਖੀ ਹੀ ਰਿਹਾ । ਸੱਚ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਆਰਥਿੱਕ ਵਿੱਵਸਥਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਵਾਲਾ ਹੀ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਸੱਭਿਆਚਰ ਦਾ ਜੋ ਸਰੂਪ ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ  ਉੱਪਲਭਦ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿਵੱਸਥਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਦੇ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਲੋਕ-ਚੇਤਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਪਲਭਦ ਹੈ , ਨਾ ਕਿ ਵਿਵੱਸਥਾਵਾਂ ਦੇ, ਆਕਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਕਾਰਨ । ਇਹ ਆਕਾ ਤਾਂ ਵਾਹ ਲੱਗਦੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੇ –ਵਸਦੇ ਵੀ ਓਪਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ,ਜਾਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਸਰਦਾਰੀਆਂ-ਅਹੁਦੇਦਾਰੀਆਂ ਖਾਤਰ ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਨੂੰ ਛਾਂਗਦੇ –ਛਿੱਲਦੇ,ਟੁੱਕਡ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ /ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਫਿਕਰਮੰਦੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਜਿਹਡ਼ੇ ਇਸ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਤ ਇਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤੱਤ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਟੇਕ ਵੀ ਇਥੋਂ ਦੀ ਆਰਥਿੱਕਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਵਹਾਰ ਤੇ ਹੀ ਟਿਕਦੀ ਹੈ । 1947/50 ਈ . ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖਿੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਗਸਣ –ਮੌਲਣ ਲਈ ਸਪੇਸ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ,ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਇਹ ਸਪੇਸ ਕਈ ਸਾਰੀਆਂ ਤੰਗ-ਵਲ੍ਹਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਘਿਰ ਗਈ । ਸੰਨ  ’47 ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਟੋਟੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਹਿਤਲਾਂ ‘ਚ ਵੰਡ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਸਰੂਪ ਅਖਿਆਰ ਕਰਦੀ ਗਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਿਤਮਜ਼ਰੀਫੀ ਇਹ ਕਿ ਇਧਰ ਰਹੇ-ਬਚੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ-ਵਾਂਝੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਉੱਪ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੇ ਬੇ-ਲੋਡ਼ੀ ਦਖ਼ਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਗਸਣ-ਮੋਲਣ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਰੀਆਂ ਅਡ਼ਚਨਾਂ ਖਡ਼ੀਆਂ ਕੀਤੀ ਰੱਖੀਆਂ ।ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਪਿਛਾਡ਼ਨ ਦੇ ਅਮਲ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੁੱਝੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ।

ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ, ਬੀਤੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ-ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਬਰਕਰਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ , ਤਾਂ ਵੀ ਸੰਸਾਰੀਕਰਨ,ਨਿੱਜੀਕਰਨ ,ਵਿਓਪਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਬੀਤੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਦਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ  ਕੁਝ ਤਿੱਖੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ  ਚਲਣ-ਪ੍ਰਚਲਣ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ /ਖੇਤਰੀ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੋਣੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚਿੰਨ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ । ਚਿੱਨਾਂ/ਬਿੰਦੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ੀ-ਚਿੱਤਰਪੱਟ ਤੇ ਖਿੱਲਰੀ-ਪੱਸਰੀ ਇਹ ਕੰਮਪਿਓਟਰੀਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਇਹ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਲਈ ਖਡ਼ੀ ਹੈ। ਇਉਂ , ਹੁਣ ਤੱਕ ਖੱਤਰਿਆਂ-ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਅੰਦਰ ਘਿਰਿਆ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਲਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਲਿਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ ।ਬਾਹਰੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਓਪਾਰਕ੍ਰਿਤ ਹੋਏ ਨਿੱਜੀ ਹੱਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿੱਦਿਆ  ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚੋਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਪਿਛਾਡ਼ ਕੇ ਹਿੰਦੀ / ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੱਖ ਗਿਨਣਾ ਵੱਡੀ ਮੱਦ ਵਜੋਂ ਅੰਕਿਤ ਹੈ । ਜਿੱਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀ –ਵਿਵਹਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਡਟ ਕੇ ਖਲੋਤਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਰਗ ਦੀ ਕਹਿਣੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਵਿਚਲੇ ਜ਼ਮੀਨ –ਅਸਮਾਨ ਜਿੱਡੇ ਫ਼ਰਕ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਜ਼ਸੀਲ ਕਾਰਕ ਸਮੂੱਚੇ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਰ ਤੋਂ ਬੇ-ਮੁੱਖ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਭਾਵੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ,ਤਾਂ ਵੀ ਗਲੋਬਲੀਕਰਨ ਦੇ ‘ਸੁਧਾਰਾਂ ’ ਕਾਰਨ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਮੱਧ ਵਰਗ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭੁਲਾਵੇ ਦਾ ਪੱਕਾ ਪਿੱਛ-ਲੱਗ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਹ ਵਰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰਤ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਦ ਅੰਦਰ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੌਧਿਕ ਕੰਗਾਲੀ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਹਰ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਮਗਰ ਭੱਜਦੇ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪੈਰ ਆਪਣੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲੋਂ ਕਿਧਰੇ ਵੱਧ ਪਸਾਰ ਲਏ ਹਨ, ਜਿੱਸ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਆਰਥਿੱਕਤਾ ਵੀ ਡੱਗਮਗਾ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜਾਨਦਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿੱਖਡ਼-ਵਿੱਛਡ ਗਿਆ । ਕਾ: ਸੁਰਜੀਤ ਗਿੱਲ ਨੇ ਇਸ ਜਮਾਤ ਪ੍ਰਤੀ ਹਿਰਖ਼ ਪ੍ਰਗਟਾਉਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ – “ ਆਰਥਿੱਕਤਾ ਦੀ ਕੰਗਾਲੀ ਨਾਲੋਂ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੀ ਕੰਗਾਲੀ ਬਹੁਤ ਭੈਡ਼ੀ ਹੈ ,ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੰਗਾਲੀ ਅਕਸਰ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ ............ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਥਿਤੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ । “

ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਰ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਕੋਣ ਤੋਂ ਫਿਕਰਮੰਦੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੋਸ਼ ਇਸ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਉੱਪਰ ਆਇਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਬਣਦਾ । ਕਿਉਂਕੀ ਇਹੋ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਪਣੇ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ , ਸਗੋਂ ਇਵੇਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਚੱਕ-ਥੱਲ ਇਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਹੈ ।

ਪਰ,ਇਹ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ, ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅੰਦਰ ਆਏ ਵਿਗਾਡ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜੁੱਮੇਵਾਰੀ ਇਸ ਇਕੋ ਧਿਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਥੋਪ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏ । ਹੋਰਨਾਂ ਅਹਿਮ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪੱਖ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਕੋਮੀਅਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਨਣਾ ਪਵੇਗਾ । ਇਹ ਵਿਗਾਡ਼ ਭਾਰਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ  ਵਿਸਫੋਟਾਂ ਕਾਰਨ ਵਾਪਰਿਆ । ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸਫੋਟ ਆਰੀਆ ਦਰਾਵਡ਼ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ ਵਾਪਰਿਆ । ਦੂਜਾ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਬੋਧੀ ਸੱਭਿਆਚਰ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ,ਤੀਜਾ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ ਤੇ ਚੌਥਾ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਤੇ ਯੂਰਪੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮੇਲ-ਸੁਮੇਲ ਕਾਰਨ । ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮੇਲ –ਸੁਮੇਲ ਨਵੀਆਂ ਪੂੰਗਾਰਾਂ , ਨਵੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੇ । ਇਹਨਾਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ-ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਰੰਗ-ਰੰਗੋਲੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦਿਆਂ ਲਈ ਸੁਖਾਵੀਂ ਦਿੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ । ਪਰ ਹੋਇਆ –ਵਾਪਰਿਆ ਬਿਲਕੁਲ ਇਸਦੇ ਉਲਟ । ਇਹਨਾਂ ਚੌਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੱਦੋ-ਜ਼ਿੱਦੀ ਆਪਣੇ ਰੰਗ-ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਕ ਰਹਿਤਲ ਲਈ ਧਾਰਮਿੱਕ ਰੰਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ੳਟ-ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਜਨੂਨੀ ਰੰਗਤ ਦੇ ਲਈ । ਇਹਨਾਂ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਨ-ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਦਾ ਤਾਂ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੀ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਦੂਜੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਭਰਿਆ ਰਵੱਈਆ ਅਪਨਾਂ ਕੇ, ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਸਰਵ-ਸਾਂਝੀ ਕੋਮੀਅਤ, ਜਿੱਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ –ਕੋਮੀਅਤ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਸੀ ਦੇ ਉਸਾਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਅਡ਼ਚਨ ਬਣੀਆਂ ।

ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ਕ ਪਡ਼ਾ ਤੇ , ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕੌਮੀਅਤ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਵੀ । ਇਹ ਪਡ਼ਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਕੀ ਜੂਲੇ ਨੂੰ ਵਿਗਾਹ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹਲਫ਼ ਲੈਣ ਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰੰਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿੱਪਰਿਤ ਮਾਨੁੱਖੀ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼,ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਮਾਇਆ । ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ , ਕਿਰਤੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਬੱਝ ਹੋ ਕੇ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਘੋਲ ਤੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਧਾਰਮਿੱਕ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਤੋਂ ਢੇਰ ਸਾਰੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ । ਇਹ ਪਡ਼ਾ ਤੇ ਪੰਨਪੀ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਕੋਮੀਅਤ , ਇਸ ਖਿੱਤੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ , ਅਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਸਾਰੀ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਰਹੀ । ਪਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਮਾਨਵੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਕਮਾਈ ਫਿਰ ਧਾਰਮਿੱਕ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚਡ਼੍ਹ ਗਈ । ਜਿੱਸ ਤੇ ਸਿੱਟੇ ਬੀਤੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਅੱਧ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭੁਗਤੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਸ ਪਿੱਛਲ-ਖੂਰੀ ਤੋਰ –ਦੌਡ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਨ-ਸਧਾਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕਦਾਚਿੱਤ ਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ , ਜਿੱਸ ਨੇ ਧਰਮ-ਰੰਗੇ ਲਾਲੀ ਪੌਪ ਚੂਸਦਿਆਂ , ਅਪਣੀ ਹੋਂਦ ਸਮੇਤ ਅਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ , ਅਪਣੇ ਸਾਹਿਤ ਵਲ੍ਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਠ ਕੀਤੀ ਰੱਖੀ ਹੈ । ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਟੋਬੈਗੋ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਰਿਕਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਰੋਲ ਬਾਰੇ ਬੇ-ਹੱਦ ਢੁੱਕਵੀਂ ਰਾਏ ਦਿੱਤੀ ਹੈ । ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ “ ਧਰਮ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਦਾਂ ਘੋਡ਼ੇ ਦੇ ਲੱਗੇ ਖੋਪੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ।“ ਇਹ ਖੋਪੇ ਹਰ ਇਕ ਰਾਜਕੀ ਜਮਾਤ ਸਮੇਤ ਏਥੋਂ ਦੇ ਸਾਸ਼ਣ-ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਣ ਨੇ ਵੀ ਬੇਝਿਜਕ ਹੋ ਕੇ ਵਰਤੇ । ਜਿੱਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਆਜ਼ਾਦੀ , ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਮਾਖੋਲ ਜਿਹਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ।

ਇਹ ਮਾਖੋਲ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸ਼ੰਵੇਦੇਨਸ਼ੀਲ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ।
ਸਾਸ਼ਣ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਣ ,ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਖਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਬੇ-ਰੁੱਖੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੀ ਅਡ਼ਚਨ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਰਾਜਕੀ ਜਮਾਤ ਦਾ ਅਸਲ ਖਾਸਾ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਉੱਤੇ ਧਾਰਮਿੱਕਤਾ ਦੇ ਹੋਏ ਛਿਡ਼ਕਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੂਰਛੱਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ । ਪਰ ਸੋਚਣਾ ਇਹ ਬਣਦਾ , ਫਿਕਰਮੰਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਆਲੰਬਰਦਾਰ ਬਨਣ-ਦਿੱਸਣ ਦਾ ਢੰਗੋਰਾ ਪਿੱਟਦਾ ਸਾਡਾ ਲੇਖਕ ਯਨਿਸਕੋ ਵਲੋਂ ਅੰਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਚਿੰਤਾਵਾਨ ਹੈ ! ਸੋਚਣਾ ਇਹ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ,ਕੇਵਲ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸਾਸ਼ਕੀ ਪ੍ਰਸਾਸ਼ਕੀ ਅਰਦਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਖਡ਼ੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਗੁੱਮਰਾਹ ਹੋਈ ਜਨ-ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ,ਅਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਲਾਮਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਗਰ ਹੰਭਲਾ ਵੀ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਥੋਡ਼ਾ ਕੁ ਨੀਂਝ ਲਾ ਕੇ ਦੇਖਦਿਆਂ ਇਹ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ । ਇਹ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦਿਮਾਗੀ –ਇਯਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਅਪਣੇ ਸਵੈ ਨੂੰ ਲਿਸ਼ਕਾਉਣ-ਚਮਕਾਉਣ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੁਝੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਰਾਜ ਕਰਨੀ ਜਮਾਤ ਵੱਲੋਂ ਉਭਰੇ –ਉਭਾਰੇ ਭਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ,ਨਸ਼ਿਆ ਦਾ ਚਨਣ-ਪ੍ਰਚਲਣ ,ਅੱਤਿਵਾਦ-ਵੱਖਵਾਦ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਕਲਮਘਸਾਈ ਕਰਦੀ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਧਿਆਨ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਅਸਲ ਮੱਦਾਂ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਅਪਣੀ ਲਿਖਤ ਤੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਰਦੂ ਅਫ਼ਸਾਨਾਂ-ਨਿਗਾਹ ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ ਨੇ ਅਪਣੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਵਿਚਾਰਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ – “ ਮੈਂ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਅਤੇ ਸੋਸਾਇਟੀ ਕੇ ਕੱਪਡ਼ੇ ਦੀ ਉਤਾਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਖੁੱਦ ਹੀ ਨੰਗੀ ਹੈ ..........ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਸਿਆਹ ਕਲਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ,ਪਰ ਮੈਂ ਤਖ਼ਤਾ-ਏ-ਸਿਆਹ ( ਬਲੈਕ-ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਕਾਲੇ ਚਾਕ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦਾ ,ਸਗੋਂ ਚਿੱਟੇ ਚਾਕ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹਾਂ , ਜਿੱਸ ਕਾਰਨ ਕਾਲੇ ਬੋਰਡ ਦੀ ਕਾਲਖ਼ ਹੋਰ ਵੀ ਗੂਡ਼ੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ । “ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਪਰੀਤ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਲੇਖਕ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਕਦੀ ਨੀਲੀ ਕਲਮ ਹੁੰਦੀ , ਕਦੀ ਹਰੀ , ਕਦੀ ਲਾਲ । ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਰ ਸਫੇ ਤੇ ਕੂਡ਼-ਅਮਾਵਸ ਵਰਗੀ ਪਸਰ ਗਈ ਕਾਲਖ ਉੱਤੇ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਰਗੇ , ਚਿੱਟੀ-ਸਫੈਦ ,ਸਾਫ਼ਗੋਈ ਕਰਦੇ ਅੱਖਰ ਉੱਚਰਨਾ , ਅੱਜ ਦੀ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਉੱਕਾ ਹੀ ਗਾਇਬ ਜਾਪਦਾ ਹੈ । ਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਇਵੇਂ ਦੀ ਦਲੇਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਹਸ ਨੂੰ 21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀ ਦਡ਼ਕ-ਭਡ਼ਕ ਨੇ ਅਜੇ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ,ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਵਹਾਰ ਅੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋ  ਰਿਹਾ , ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਵੀ , ਅਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਲਾਮਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤਾ ਕਾਰਗਰ ਰੋਲ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕੇਗਾ ।

ਇਸੇ ਕਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਦਿੱਕ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਛਾਪਣ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਬਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ । ਭਾਵੇਂ ਸਾਹਿਤ ,ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅੰਗ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ, ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੰਗਾਂ-ਧਰਮ , ਫਲਸਫਾ ,ਇਤਿਹਾਸ-ਮਿਥਿਹਾਸ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਿੱਤੇ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ।ਇਸ ਦੀ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਸ਼ਾਬਦਿੱਕ ਰੂਪ ਅੰਦਰ ਅੰਕਿਤ ਹੋਈਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦੇਖੀ –ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।ਪਰ ,ਚਿੰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ , ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਬਦਿੱਕ/ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਸਦਾ ਹੀ ਤਿਡ਼ਕਵੇਂ ਰਹੇ ਹਨ । ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ-ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਰਡ਼ਕਵੇ ਹਨ ਹੀ ,ਪਰ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਕਲਮ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੀ ਸੇਕ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੀ । ਉਹਨਾਂ ਐਮ.ਕੇ.ਮਲਕਾਨੀ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ – “ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ,ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ ।ਕੁਝ ਕੁ ਲੇਖਕ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਬਾਕੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੀ ਸਾਰੀ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਜਡ਼੍ਹ ਹਨ .......ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ....ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਲੇਖਕ ਦੀ ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ । ਅਸੀਂ ਤਰਖਾਣ ,ਮੋਚੀ , ਦਰਜ਼ੀ ਆਦਿ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ,ਪਰ ਲੇਖਕ ਤੋਂ ਮੁਫ਼ਤੋਂ ਮੁਫਤ ਕੰਮ ਕਰੀ ਜਾਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ । “ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ – “ਜੇ ਮੈ ਕੇਵਲ ਲੇਖਕ ਹੁੰਦਾ , ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ,ਤਾਂ ਮੈਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਟਰੇਡ-ਯੂਨੀਅਨ ਖਡ਼ੀ ਕਰਦਾ , ਜਿੱਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਮਿਥੀ ਰਕਮ ਤੋਂ ਇਕ ਪੈਸਾ ਵੀ ਘੱਟ ਵਸੂਲ ਨਾ ਕਰਦਾ । ਮੈਂ ਨਿਯਮ ਤੋਡ਼ਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਸਮਝਦਾ ।“

ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਇਸ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਪਰੀਤ ਅਜੋਕਾ ਲੇਖਕ ਤਾਂ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਇਕੱਲ ਦਾ ਭੰਡਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ।ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਖਡ਼ਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ,ਜਦ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਧਿਰ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕਦੰਮ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਈ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ ।

ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਫਿਕਰਮ਼ੰਦੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਧਿਰ ਵੀ ਥੋਡ਼ਾ ਕੁ ਜਿੰਨਾ ਡੋਲ ਗਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ । ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਇਸ ਧਿਰ ਪਾਸ ਵੀ ਸਮਕਾਲ ਦੇ ਚਲਣ –ਪ੍ਰਚਲਨ ਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰੀ ਕੁਝ ਇਕ ਛੋਟਾਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ । ਇਸ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਇਹ ਬਣੀ ਜਾਪਦੀ ,ਕਿ ਲਕੀਰ ਦੇ ਫ਼ਕੀਰ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਸਿਆਣਪ ਨਹੀਂ । ਪਰ,ਇਸ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਵੀ ਝੁਠਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਬਾਹਰੀ  ਦਬਾ ਹੇਠ ਅਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਬੇ-ਮੁੱਖ ਹੋ ਜਾਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮਘਾਤ ਕਰਨ ਵਲ੍ਹ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪੈਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ । ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਯੂਨਿਸਕੋ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਾਂਟ ਹੋਈ ਸਾਡੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਪੰਜਾਹ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ, ਸਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ । ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਜੇ ਸਾਡਾ ਸੂਝਵਾਨ ਵਰਗ ਇਕ ਚੈਲੰਜ ਵੱਜੋਂ ਸਵ੍ਰੀਕਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ । ਇਸ ਲਾਂਮਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ,ਗੁੱਮਰਾਹ ਹੋਏ ਮੱਧ ਵਰਗ ਵੱਲੋਂ ਸਵੀਕਾਰੇ -ਪ੍ਰਚਾਰੇ –ਪ੍ਰਸਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸੱਤਈ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਲੱਚਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ-ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਬਦਲ ਵੱਜੋਂ ਨਿੱਘਰ ਸਮਾਜਿੱਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਹਦੇਹੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਉੱਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ । ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਗਰ ਹੱਥਿਆਰ,ਸਾਹਿਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਕਾਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ  ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ । ਡਾ: ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫਰੈਂਕ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਬੇ-ਹੱਦ ਕਾਰਗਰ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦੇਂਦਿਆ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ – “ ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ, ਸਰਕਾਰੀ ,ਨੀਮ-ਸਰਕਾਰੀ ਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ । ਇਹ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਮਾਨਸਿੱਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ , ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਮਲ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤੀ ਦੇ ਮਗਰ ਲਾਉਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਸੇਧ ਦੇਣ ’ ਲਈ ਇਨਾਮਾਂ –ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀਆਂ ,ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਹਾਰ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਇਨਾਮ ਪਾਓਗੇ । ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੋਧ ਦਿੱਤੇ ਜਾਓਗੇ । “

ਤੀਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਜਿੱਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ , ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਹਿਤ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ –ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਆਸ ਆਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ  ਸੰਚਾਲਣਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਕਾਫੀ ਸਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੀ । ਪਰ ,ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਟੇਕ ਰੱਖਣਾ ਇਸ ਲਈ ਉੱਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਅੰਦਰ ਵੀ ਬਹੁਤੀਵਾਰ ਅਸਾਹਿੱਤਕ ਬਿਰਤੀਆਂ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਅਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀਮਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ , ਜਿਸ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਜਨ-ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਸ –ਉਮੀਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾਵਾਂ , ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਮੁਕਤ ਕਰ ਹੀ ਲੈਣਗੀਆਂ ।

ਆਮੀਨ ।
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਸੂਹਾ
-----
ਪਤਾ : ਨੇਡ਼ੇ ਐੱਸ.ਡੀ.ਐਮ. ਦਫ਼ਤਰ,
ਦਸੂਹਾ(ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ : ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ,ਪੰਜਾਬ)

ਫੋਨ : 094655-74866

Friday, September 21, 2012

ਲਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਲਮਾਂ ਨਹੀ ਟੈਕਸੀਆਂ ਹੋਣ

ਮੰਝਧਾਰ ਮੈਂ ਨਈਆ ਡੋਲੇ,ਉਸੇ ਮਾਝੀ ਪਾਰ ਲਗਾਏ,
ਮਾਝੀ ਜੋ ਨਾਵ ਡੁਬੋਏ, ਉਸੇ ਕੌਨ ਬਚਾਏ ?
ਅਜ ਇਹੋ ਜਹੀਆਂ  ਕਲਮਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ ਜੋ "ਕਿਸੇ ਲਈ" ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ , ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਡ਼ੇ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭਾਡ਼ੇ ਦੇ ਉਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਲਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਲਮਾਂ ਨਹੀ ਟੈਕਸੀਆਂ ਹੋਣ । ਅਜ ਜੋ ਹਾਲਤ ਕੌਮ ਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਨਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪਣੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਤੇਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਰਨ, ਜਿਹੜੇ ਮੁੱਦੇ ਕੌਮ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਰਹੇ ਨੇ,  ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਤਬਕੇ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖਹਿਬਾਜੀ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਣ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਹਲ ਨਹੀ ਹੈ।(ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਲੇਖ,ਲੇਕਿਨ ਅਜੋਕੇ ਸਮੈਂ ਲਈ ਇਕ ਹਲੂਣਾ)
ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ,ਕਾਨਪੁਰ       
ਕੌਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਯਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇਹ ਸ਼ੇਰ ਅਕਸਰ ਜੁਬਾਨ ਤੋਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ -  "ਮੰਝਧਾਰ ਮੇਂ ਨਈਆ ਡੋਲੇ, ਉਸੇ ਮਾਝੀ ਪਾਰ ਲਗਾਏ । ਮਾਝੀ ਜੋ ਨਾਵ ਡੁਬੋਏ, ਉਸੇ ਕੌਨ ਬਚਾਏ ?" ਕੌਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ਇਕ ਡੁਬਦੀ ਹੋਈ ਬੇਡ਼ੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਡੋਬਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀ ਉਸ ਦਾ "ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕ" ਤਬਕਾ ਹੀ ਜਿੱਮੇਵਾਰ ਹੈ । ਇਹ ਤਬਕਾ ਇਸ ਕਦਰ ਦਿਸ਼ਾ ਹੀਣ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਕੇ,  ਉਸ ਡੁਬਦੀ ਹੋਈ ਬੇਡ਼ੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਡ੍ਹਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਵੱਟੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਾਗਰੂਕ ਤਬਕੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਰਗ ਹੈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ , ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜੀਆਂ ਦਾ ,ਜੋ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪੂਰੀ ਤਰਹਾਂ ਭਟਕ ਚੁਕਾ ਹੈ।

ਪੁਰਾਨੀ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕੇ ਕਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਨੀ ਤਾਕਤ ਹੂੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਣੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀ ਹੂੰਦੀ । ਇਹ ਕਲਮਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਂਦੀਆ ਰਹਿਆਂ  ਨੇ। ਇਹ ਕਲਮਾਂ ਵਡੇ ਵਡੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹਾਕਿਮਾਂ ਨੂੰ , ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਰਹਿਆਂ ਨੇ । ਇਹ ਕਲਮਾਂ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਤਖਤੇ ਪਲਟ ਦੇਂਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੀਆਂ ਨੇ। ਇਨਾਂ ਕਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕੌਮ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਵੀਂ ਉਮੰਗ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਭਰ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਕੌਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਕੌਮ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਇਕ ਯੋਧੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆਏ ਨੇ  ,  ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਮਾਂ, ਇਕ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਆਂ ਨੇ। ਇਹ ਤਲਵਾਰਾਂ ਜਦੋਂ ਵੀ ਚਲੀਆਂ ਨੇ ਸੁਤੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਵੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਜਨ ਚੇਤਨਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ । ਲੇਕਿਨ ਅਫਸੋਸ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਲਵਾਰਾਂ (ਕਲਮਾਂ) ਅੱਜ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਕਰਾ ਰਹਿਆਂ ਨੇ। ਇਨਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਅਪਣੇ ਹੀ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨਾਜੁਕ ਸਮੈਂ ਅੰਦਰ ਦਿਸ਼ਾ ਹੀਣ ਹੋਕੇ ਅਪਣਿਆ ਦਾ ਹੀ ਸਿਰ ਵਡ੍ਹਣ ਤੇ ਉਤਾਰੂ ਹੋ ਚੁਕੀਆਂ ਨੇ। 

ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਕੁਝ ਦਿਨ , ਕੁਝ ਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਚੁਪ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਇਨਾਂ ਕਲਮਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਰੁਖ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਕਲਮਾਂ ਹੀ ਕੀ ? ਜੋ ਰੁਕ ਜਾਂਣ ਤੇ ਸੋਚ , ਡਰ ਕੇ ਤੁਰਨ ਤੇ ਮੌਕਾ ਪਰਸਤ ਹੋਣ। ਅਪਣੇ ਲਈ ਲਿਖਣ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਦਿਖਾਣ ਲਈ ਤੁਰਨ । ਅਜ ਇਹੋ ਜਹਿਆ ਕਲਮਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ ਜੋ "ਕਿਸੇ ਲਈ" ਲਿਖਦੀਆਂ ਹਨ , ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੇ ਭਾਡ਼ੇ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭਾਡ਼ੇ ਦੇ ਉਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਲਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕਲਮਾਂ ਨਹੀ ਟੇਕਸੀਆਂ ਹੋਣ । ਅਜ ਜੋ ਹਾਲਤ ਕੌਮ ਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਨਾਂ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪਣੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਤੇਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਰਨ, ਜੇਡ਼੍ਹੇ ਮੁੱਦੇ ਕੌਮ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਰਹੇ ਨੇ,  ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਤਬਕੇ ਨੂੰ ਇਕ ਦੂਦੇ ਨਾਲ ਖਹਿਬਾਜੀ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਣ ਤੋਂ ਹੀ ਵੇਲ੍ਹ ਨਹੀ ਹੈ। ਅਪਣੀ ਅਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁਕੀ ਇਹ ਤੁਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ , ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਵੀ ਇਹਸਾਸ ਨਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਰ ਕੀ ਰਹੇ ਨੇ ? ਹਾਂ ਜੋ ਭਾਡ਼ੇ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਹਨ ਉਹ ਜਰੂਰ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਪਣਾਂ ਕੰਮ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਨੇ, "ਕਿਸੇ ਲਈ" ਲਿਖ ਰਹੇ ਨੇ।


ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜੁਕ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨ ਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ੈ ਹਨ , ਜਿਨਾਂ ਤੇ ਆਏ ਦਿਨ ਕਿੰਤੂ ਖਡ਼ੇ ਕਰਕੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਭੰਬਲਭੁਸਿਆ ਵਿੱਚ ਖਡ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ,ਤਾਂਕਿ ਕੌਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਿਨ ਬ ਦਿਨ ਬੱਦਤਰ ਹੂੰਦੀ ਜਾਵੇ। ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਥ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜੋ ਚਾਂਉਦੇ ਹਨ , ਉਹ ਕੰਮ ਸਾਡੇ ਅਪਣੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ। ਇਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਸਾਡੀਆ ਜਾਗਰੂਕ ਧਿਰਾਂ ਆਏ ਦਿਨ ਅਪਣੇ ਵੀਚਾਰ, ਚਰਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ  ਅਜੇਂਡਾ ਵੀ ਤਾਂ ਇਹ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਾਣੇ ਅੰਨਜਾਣੇ ਸਾਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ । ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਅਪਣੇ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਜਜਬ ਕਰ ਲੈਣ ਲਈ, ਇਨਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁਦਿਆ ਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹੇ ਹਨ , ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬਹਿਸਾਂ, ਚਰਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਜਰਿਏ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ । ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦੇ ਹਨ-

1- ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਖਡ਼ੇ ਕਰਨਾਂ।
2- ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੇ ਸਤਕਾਰਤ ਅਦਾਰੇ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਰਨਾਂ।
3- ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾਡ਼ (ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ)।
4- ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਲਿਟਰੇਚਰ ਨੂੰ ਵਿਕ੍ਰਤ ਕਰਨਾਂ ।
5- ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਰੱਦ ਕਰਨਾਂ।

ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਖਰੀਦੇ ਭਾਡ਼ੇ ਦੇ ਇਹ ਅਖੌਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮੰਨ ਵਿੱਚ ਇਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰੱਚ ਚੁਕੇ ਹਨ । ਸਾਡੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਲਝਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਗਇਆ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹਸਾਸ ਤਕ ਨਹੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਹ ਭਾਡ਼ੇ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਜਾਣ ਬੂਝ ਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇਨਾਂ ਨਾਜੁਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਛੇਡ਼ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਲਿਖਾਰੀ ੳਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਫੰਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਕਿ ਹਰ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿੱਚ ਅਪਣੀ ਗਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁਖਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਇਕ ਛੁੱਪੀ ਹੋਈ ਕਮਜੋਰੀ ਜਰੂਰ ਹੂੰਦੀ ਹੈ। 

ਇਸ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਲਿਖਾਰੀ ਤੇ ਫਸਦੇ ਹੀ ਹਣ ਉਨਾਂ ਦੀ ਅਪਸੀ ਬਹਿਸ ਬਾਜੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਵੀ ਉਨਾਂ ਪੰਥ ਵੋਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਪਹਿਲਾ, ਇਹ ਕਲਮਾਂ ਆਪਸੀ ਮਾਰ ਕੱਟ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਕੇ ਜਰੂਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ  ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ , ਜੋ ਕੌਮ ਦੀ ਚਡ਼ਦੀਕਲਾ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ,  ਉਹ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਇਨਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁਦਿਆ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹ ਕੇ ਕੱਚੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਪਾਠਕ , ਜੋ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਜਾਨਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੂੰਦਾ ਹੈ , ਉਹ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੰਬਲ ਭੂਸਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਠਕ ਇਨਾਂ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਸਹੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਗਲਤ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ,  ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀ ਕਰ ਪਾਂਦਾ। ਇਹ ਵੀ ਉਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ ਇੱਨਾਂ ਨਾਜੁਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ  ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸਬਾਜੀ ਕਰਦੇ ਅਕਸਰ ਨਜਰ ਆਂਉਦੇ ਹਾਂ।

ਕਈ ਵਾਰ ਮੇਰੀਆ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਗਲਾਂ ਔਖੀਆਂ ਅਤੇ ਕੌਡ਼ੀਆਂ ਜਰੂਰ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਨਾਂ ਗਲਾਂ ਲਈ ਅਪਣੇ ਇਸ ਜਾਗਰੂਕ ਤਬਕੇ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਅਲੋਚਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਕੀ ਕਰਾਂ ? ਸੱਚ ਕਹਿਣਾਂ ਅਤੇ ਸੁਨਣਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਚਾਣਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੂੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਕਿ ਇਹ ਕੌਡ਼ਾਂ ਹੀ ਨਹੀ ਕਸੈਲਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੂੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੁਸੀ ਕੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ? ਕਿ ਆਰ. ਐਸ. ਐਸ ਵਰਗੀ ਕਟੱਰ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਉਲੀਕਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਹਜਾਰਾਂ ਵਰਕਰ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਰਾਂ ਅਤੇ ਸੋਟੀਆਂ ਫੱਡ਼ ਕੇ  ਹਰ ਰੋਜ ਗਤਕਾ ਖੇਡਨ ਜਾਂ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੂੰਦੇ ਹਨ ?  ਨਹੀ ! ਉਹ ਚਾਲਾਕ ਚਾਣਕਿਆ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਨ । ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕਠੇ ਹੂੰਦੇ ਹਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਵਿਖ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਣ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਬਣਾਂਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨਾਂ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਫੂਜ ਅਤੇ ਏਕਾਂਤ ਥਾਂ, ਹੋਰ ਕੇਡ਼੍ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ? ਜਿਥੇ ਨਾਂ ਕੋਈ ਜਾਸੂਸ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾਂ ਕੋਈ ਮਾਈਕ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ ਹੋਵੇ ਨਾਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਆ ਸਕੇ । ਇਨਾਂ ਗੁਪਤ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਊਲੀਕਿਆ ਅਤੇ ਤੈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,  ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖਬਰ  ਤਕ ਨਹੀ ਲਗਦੀ। 
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਅਸੀ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਢਿਡ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੂੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਿਨ  ਪੂਰੀ ਦੁਣਿਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਅਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੇ ਝੰਡੇ ਗਡਣ ਲਈ  ਮਾਈਕ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਟੇਜ ਵੀ ਚਾਹੀ ਦੀ ਹੈ, ਮੀਡੀਆ ਵੀ ਚਾਹੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੇਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰ ਨੇਟ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀ ਇਹ ਦਰਸਾ ਸਕੀਏ ਕੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੁਹਾਡੀ ਗਲ ਸੁਣ ਕੇ,  ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ,  ਉਸ ਦੀ ਕਾਟ ਕਡ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਨਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖੋ, ਕਿ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਿਨੀ ਵਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ , ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਿਨੇ ਹਣ ? ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਦਾਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਰਕਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਲੀਡਰ ਹਨ । ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀ,  ਤੇ  ਹਰ ਬੰਦਾ ਲੀਡਰ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਅਪਣਾਂ ਅਪਣਾਂ ਝੰਡਾ ਫਡ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਗੇ ਲਗਣ ਦੇਂਣਾਂ ਹੈ ,ਅਤੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਲਗਣਾਂ ਹੈ, ਬਸ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਹ ਹੀ ਰਹਿ ਗਇਆ ਹੈ । ਸਾਰੇ ਹੀ ਚੌਧਰੀ ਹਨ । ਜੇ ਕੋਈ ਕਹਿ ਦੇਵੇ ਉਹ ਹੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਭਲਿਉ ! ਜੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਹੀ ਨਾਂ ਰਿਹਾ ਤੇ ਚੌਧਰੀ ਕਿਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਣੋਗੇ ?  
ਜਰਾ ਸੋਚੋ,  ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰੋ ਜਿਸ ਉੱਤੇ  ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੀ ਮਾਡ਼ੀ ਨੀਯਤ ਅਤੇ ਪੈਨੀ ਨਿਗਾਹ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ । ਕੋਈ ਮਸਲਾ ਆਇਆ ਨਹੀ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਉਹਦਾ ਬਿਆਣ ਵੀ ਲੈ,  ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਬਿਆਨ ਵੀ ਲੈ। ਇਕ ਕੁਝ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ,  ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਤੇ ਬਹਿਸ , ਖਹਿਬਾਜੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਖਰੇਵਾਂ ਬਸ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀ । ਦੁਸ਼ਮਨ ਸਾਡੇ ਤੇ ਹੰਸਦਾ ਹੈ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਖਰੀਦੇ ਹੋਏ ਭਾਡ਼ੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਤੇ ਹਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡਾ ਪਾਇਆ ਜਾਲ ਸਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਨੀਤੀ ਹੈ,  ਸਾਨੂੰ ਨੀਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀ, ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਹੂੰਦੀ ਹੈ । ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵਖਰੇਵਾਂ ਹੈ । ਉਨਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਚਲਾਂਉਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਸਿਆਸਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾਂਉਦੀ ਹੈ। ਵੀਰੋ ਜਰਾ ਸਵੈ ਪਡ਼ਚੋਲ ਕਰੀਏ ਕਿ ਅਸੀ ਕਿਥੇ ਖਡ਼ੇ ਹਾਂ ? ਸਾਡਾ ਕੀ ਹਸ਼ਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ? ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਲਡ਼ਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗਲ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਵੀ ਅਜੀਬੋ ਗਰੀਬ ਹੈ ।

ਇਕ ਵੀਰ ਦਾ  ਫੋਨ ਆਇਆ, ਕਹਿਨ ਲਗਾ ਵੀਰ ਜੀ ਤੁਸੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕੌਮ ਦੇ ਇਹ ਹੀ ਆਸਾਰ ਰਹੇ ਤੇ ਕੌਮ ਨੇ ਮੁੱਕ ਜਾਣਾਂ ਹੈ, ਮੈ ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀ, ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਕਦੀ ਵੀ ਮੁੱਕ  ਨਹੀ ਸਕਦੀ । ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਵੀਰਾ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਖੁਸ਼ਫਹਿਮੀ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਖੁਸ਼ਫਹਿਮੀ ਦਾ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ । ਕੌਮ ਮੁੱਕੇਗੀ ਨਹੀ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਰਹੇਗੀ ਵੀ ਨਹੀ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦਸ ਜੀਅ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਰਕੇ ਨੌ ਮਰ ਜਾਂਣ ਤੇ ਉਸ ਇਕ ਜੀਅ ਨੂੰ ਕੀ ਤੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਕਹੇਗਾਂ ? ਅਜ ਅਸੀ ਇਕ ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਮਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਦਾ ਸਰੂਪ ਖਤਮ ਹੋ ਗਇਆ ਹੈ , ਤੇ ਕੁਝ ਦਾ ਜਮੀਰ ਮਰ ਚੁਕਾ  ਹੈ। ਕੁਝ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪੱਖੋ ਮਰ ਗਏ ਹਨ , ਕੁਝ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਖੋਂ ਮਰ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਹਰ ਰੋਜ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ । ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਸਾਡੇ ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ । ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਜਰੂਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ , ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਡ਼ ਕੇ ਸਾਡਾ ਗਲਾ ਘੋਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅਗੇ  ਕੌਣ ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਦੇਵੇ, ਕੌਣ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਕ ਜਾਵੇ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀ ਕਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ।

ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਪਰ ਗਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕੁਝ ਸੰਵੇਦਨ ਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਿਆ ਦੀ, ਜਿਨਾਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਇਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬਹਿਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦੁਬਿਧਾ ਖਡ਼ੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹਿਆਂ ਨੇ । ਭਾਵੇ ਮੇਰੀ ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕੋਰੀ ਕਲਪਨਾਂ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਮੰਨ ਦਾ ਵਲੇਵਾਂ ਕਹਿ ਕਿ ਪਾਸਾ ਵਟੱ ਲੈਣ ਗੇ , ਇਹ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਣਦਾ ਹਾਂ , ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀ ਹੈ ਕਿ- ਕੀ ਇਨਾਂ ਸੰਵੇਦਨ ਸ਼ੀਲ ਮੁਦਿਆ ਤੇ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਦੋਖੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਕੋਈ ਵੀ ਗਲ ਜਾਂ ਬਹਿਸ ਕਰਨੀ ਕੀ ਕੌਮ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਜਾਇਜ ਹੈ ? ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕੋਈ ਉਸਾਰੂ ਸਿੱਟੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਨੇ ? ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਪੰਥ ਦੀਆਂ ਕਈ ਜਾਗਰੂਕ ਧਿਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਮੱਤ ਤੋ ਸਵੀਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕੇ,  ਪੰਥ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨ ਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲੀ ਬਹਿਸ ਕਰਨਾਂ ਪੰਥ ਦੇ ਹਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕ ਧਿਰਾਂ ਆਏ ਦਿਨ ਕੋਈ ਨਾਂ ਕੋਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਾ ਆਪ ਹੀ ਚੁਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਦਾਸ ਇਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉਪਰ ਕਈ ਲੇਖ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲਿੱਖ ਕੇ ਅਪਣੇ ਵੀਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਚੁਕਾ ਹੈ, । ਇਥੇ ਦਾਸ ਸਿਰਫ, ਇਕ ਦੋ  ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੇਗਾ।

1- ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰੂਪ ਤੇ ਕਿੰਤੂ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ , ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਉਪਰ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਵੀ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਭਤੋਂ ਵਡਾ ਮੂਰਖਤਾ ਭਰਿਆ ਇਹ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੇ ਹੀ ਕਿੰਤੂ ਕਰਨਾਂ। ਰਹੀ ਗਲ "ਰਾਗਮਾਲਾ" ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਹੀ ਮਣਦਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪੰਥਿਕ ਫੇਸਲਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ , ਫੇਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸ ਦਾ ਬਖੇਡ਼ਾ ਕਿਉ ਖਡ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ? ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਜਾਂਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੌਮ ਹਲੀ ਉਨਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀ ਕਿ ਇਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੇਡ਼ਿਆ ਜਾਵੇ।ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲੋਂ ਹੀ ਤੋਡ਼ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਤੇ ਹੀ ਕਿੰਤੂ ਖਡ਼ੇ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਂਣ ਤੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਣਾਂ ਹੈ । ਦੂਜੀ ਗਲ ਉਨਾਂ ਵੀਰਾਂ ਕੋਲ ਕੀ ਗਾਰੰਟੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੇਡ਼ ਛਾਡ਼ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਕੀ ਉਹ  ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਉਭਰ ਕੇ ਫੇਰ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਨਹੀ ਆ ਜਾਂਣ ਗੀਆਂ , ਜੋ ਇਸ ਸਰੂਪ ਦੀ ਬਾਇਡਿੰਗ ਖੁਲਣ ਦੀ ਤਾਕ ਵਿੱਚ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਖਡ਼ੀਆਂ ਹੋਈਆ ਨੇ।

ਅੱਜ ਇਨਾਂ ਵੀਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮੈ ਇਕ ਸਵਾਲ ਪੁਛਦਾ ਹਾਂ , ਨਿਰਣਾਂ ਪਾਠਕ ਆਪ ਕਰ ਲੈਣਗੇ ਕਿ ਅੱਜ ਇਕ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਕੇ ਸਾਡੀ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਹੀ ਉਹ ਅੰਗ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ "ਰਵਿਦਾਸ ਸਮਾਜ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਇਆ। ਉਨਾਂ ਬਾਬਾ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਵਖਰਾ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਵਖਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਂ ਲਿਆ ਹੈ,  ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਦਾਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨਾਂ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾਂ ਦੇਣਾਂ ਨਹੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ  ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿੱਥੇ ਸਨ ? ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਪੰਥ ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਇਨਾਂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ , ਸਾਡੇ ਮੂਹੋ ਹੀ  ਇਨਾਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਹੀ ਇਕ ਅੰਗ ਨੂੰ "ਮਜ੍ਹਬੀ ਸਿੱਖ" ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿਆਂ ? ਇਨਾਂ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪੰਥ ਦਰਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਥੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਕ ਵਖਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ? ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਮਲ ਨਹੀ ਹੋਈ । ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ   ਭਾਡ਼ੇ ਦੇ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ "ਅਖੌਤੀ" ਅਤੇ "ਨਕਲੀ" ਕਹਿ ਕੇ ਆਏ ਦਿਨ ਉਸ ਉਪਰ ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ । ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਕਡ੍ਹਣ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਗੇ , ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ । ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਾਂ ਅਖੌਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿੱਦਵਤਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀ ਆ ਸਕੇਗੀ। ਜਿਸ ਕੌਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਗਰੂਕ ਤਬਕਾ ਧੂੰਦਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ "ਸਕਤਰੇਤ" ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਕੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕਣ ਨੂੰ "ਸਿਧਾਂਤਕ" ਜਾਂ "ਗੈਰ ਸਿਧਾਂਤਕ " ਸਾਬਿਤ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਿਆ,  ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ  ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੇਡ਼ ਛਾਂਡ਼ ਨੂੰ ਕੀ ਰੋਕ ਸਕੇਗਾ ? ਇਸ ਕਰਕੇ ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਜੇ ਕਿ ਅਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿੰਤੂ ਅਤੇ ਬਖੇਡ਼ੇ ਖਡ਼ੇ ਨਾਂ ਕਰੋ। ਉਨਾਂ ਅਖੌਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਕੇ ਆਏ ਦਿਨ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਪਣੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੀ ਬੱਦਬੂ ਦਾਰ ਜੁਗਾਲੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ  "ਨਕਲੀ" ਅਤੇ “ਅਖੋਤੀ"  ਵਰਗੇ ਅਪਮਾਨ ਜਨਕ ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਵਲੂਧਰ ਰਹੇ ਨੇ।

2- ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੇ ਸਤਕਾਰਤ ਅਦਾਰੇ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ।

ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣੇ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੇ  ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਨਾਂ ਹੈ ਕੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਇਕ ਇਟਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰੇ ਦੀ ਬਣੀ ਈਮਾਰਤ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਣ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਹੀ ਕੀ ਹੈ ? ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਪੁਛਦੇ ਨੇ ਕੇ ਕੀ ਤੁਸੀ ਇਟਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰੇ ਦੀ ਬਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਸਰਵਉੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ? 

ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਿਰਫ ਇਕ ਸ਼ਰੀਰ (ਬਾਡੀ) ਜਾਂ ਈਮਾਰਤ ਮਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀ ਹੈ,  ਉਸ ਪਿਛੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਿਤਾ ਇਕ "ਸੰਦੇਸ" ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਕ "ਸਿਧਾਂਤ" ਬਣ ਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖਡ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਈਮਾਰਤ ਹੀ  ਨਹੀ ਬਲਕੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿਰਜਿਆ ਇਕ ਮੁਕੱਮਲ "ਸੰਸ਼ਥਾਨ"/ ਅਦਾਰਾ  ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕੇ ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰੀ  ਹੁਕਮ ਦਾ ਮੋਹਤਾਜ ਨਹੀ।

ਇਨਾਂ ਅਖੌਤੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਖਰਵੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇਹ ਇਹਸਾਸ ਨਹੀ ਕਿ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਰਤਿਆ, ਜੋ ਸਿਰਜਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕਹਿਆ ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਨਾਂ ਕੁਝ ਮਕਸਦ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੂੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਇਕ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ,  ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਤਕਾਰਤ ਆਦੇਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਖੌਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਦੇਣ ਗੇ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਿਡ਼ੀਆਂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ , ਇਸ ਲਈ ਉਨਾਂ ਬਾਜ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਜ ਦੀ ਥਾਂਵੇ ਉਹ ਤੋਤਾ ਜਾਂ ਕਬੂਤਰ ਵੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸਨ । ਕੀ ਇਨਾ ਨਾਸਤਿਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ਕੇ ਐਸਾ ਕਿਉ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ? ਸਿਰਫ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿ ਹਰ ਸਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਾਜ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਹੋਣ ਦੂਰ ਦ੍ਰਸ਼ਟੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ (ਦੁਸ਼ਮਨ) ਦੀ ਸਟੀਕ ਪਹਿਚਾਨ, ਮਜਬੂਤ ਪਕਡ਼ ਅਤੇ ਅਚੂਕ ਵਾਰ। ਇਹ ਗੁਣ ਬਾਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਰਿੰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀ। ਉਨਾਂ ਬਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਰਖਿਆ ਸੀ ਪੂਜਣ ਲਈ ਨਹੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਉਸ ਅਕਾਲ ਬੂੰਗੇ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦੀ ਨਜਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਨਹੀ।ਇਹ ਲੋਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹ ਪੁਛਦੇ ਨੇ ਕਿ ਤੁਸੀ ਉਸ ਇਟਾਂ ਗਾਰੇ ਦੀ ਈਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੁਜਦੇ ਹੋ ? ਇਨਾਂ  ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਨਾਂ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀ ਕਿ "ਸਤਕਾਰ" ਕਰਨਾਂ ਤੇ "ਪੂਜਨਾਂ" ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਨਾਂ ਵਡਾ ਫਰਕ ਹੂੰਦਾ ਹੈ। 

ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਇਕ ਇਟਾਂ ਗਾਰੇ ਦੀ ਬਣੀ ਈਮਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀ ਸਗੋ ਉਹ ਇਕ ਸਿੱਖ ਦੀ "ਵਖਰੀ ਹੋਂਦ" ਅਤੇ "ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ" ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।  ਜਦੌ ਵੀ ਖਾਲਸੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਅਪਣੇ ਕਾਨੂਨ ਨੂੰ ਸੋਧਨ ਜਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਪਵੇਗੀ ਖਾਲਸਾ ਇਸੇ "ਅਦਾਰੇ" ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੌਮ ਲਈ "ਸੰਦੇਸ਼" ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ।

ਲੇਕਿਨ ਅੱਜ ਬੁਰਛਾਗਰਦਾਂ ਨੇ ਉਸ "ਕਾਨੂਨ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ"  ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ "ਪਾਰਲਿਆਮੇਂਟ" ਨੂੰ ਇਕ "ਕਚਹਿਰੀ ਜਾ ਥਾਂਣਾਂ " ਬਣਾਂ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਅਜ ਕੁਝ ਲੋਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ "ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ" ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਬੁਰਛਾਗਰਦਾਂ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦੇਂਦੇ ਨੇ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸ਼ਥਾਨ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਕੇ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡੇ "ਹਾਕਿਮ" ਬਣ ਬੈਠੇ ਨੇ। ਕਿਸੇ "ਕੋਰਟ" ਤੋਂ "ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਸਜਾਵਾਂ"  ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਕਾਨੂੰਨ ਨਹੀ ਸਿਰਜੇ ਜਾਂਦੇ।  ਲੇਕਿਨ "ਪਾਰਲੀਆਮੇਂਟ" ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਦੇ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਹੂੰਦੇ ਨੇ। ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਇਸ "ਪਾਰਲਿਆਮੇਂਟ" ਦੀ ਸਿਰਜਨਾਂ ਹੋਈ ਸੀ,  ਉਸ ਲਈ ਤੇ ਅਸੀ ਅੱਜ ਤਕ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀ ਵਰਤਿਆ , ਪਰ ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਜ  ਇਨਾਂ ਕੇਸਾਧਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡੀ ਵੀਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਕੁ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕਚਹਿਰੀ ਅਤੇ ਥਾਣਾਂ ਜਰੂਰ ਬਣਾਂ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀ ਉਸ ਨੂੰ "ਇਟਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰੇ"  ਦੀ ਸਾਧਾਰਣ ਈਮਾਰਤ ਜਾਂ ਥਡ਼ਾ ਐਲਾਨ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮੰਨ ਵਿੱਚੋ ਇਸ ਦੇ ਸਤਕਾਰ ਨੂੰ ਤਹਿਸ ਨਹਿਸ ਕਰ ਦੇਣ ਲਈ ਇਹ ਲੋਕ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਖਡ਼ੇ ਹਨ। 

ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਨੂੰ "ਇਟਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰੇ"  ਦੀ ਬਣੀ ਇਮਾਰਤ ਕਹਿਨ ਵਾਲਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਕਦੀ ਵੀ ਕਾਮ ਯਾਬ ਨਹੀ ਹੋਣ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਕਿਉਕੇ ਇਹ ਉਹ ਹੀ ਕਾਮਰੇਡੀ ਵਿਚਾਰ ਧਾਰਾ ਦੇ ਲੋਗ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੇ ਵੀ ਕਿੰਤੂ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਇਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। ਕਿਉ ਕਿ ਇਨਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਕੱਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦੇਣਾਂ ਹੈ ਕੇ "ਕਾਗਜ ਅਤੇ ਗੱਤੇ"  ਦੇ ਬਣੇ ਉਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕਿਉ ਮਣਦੇ ਹੋ ? ਮੱਥਾ ਕਿਉ ਟੇਕਦੇ ਹੋ ? ਇਹ ਅਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸਿਆਣੇ ਹੋ ਗਏ ਨੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਤੇ ਹੀ ਕਿੰਤੂ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ। ਇਕ ਸਿੱਖ ਦਾ ਸਿਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਡੀ (ਸ਼ਰੀਰ) ਅਗੇ ਨਹੀ ਝੁਕਦਾ  , ਬਲਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਦਰਜ "ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦਾਂ" ਦੇ ਸਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਲਈ  ਝੁਕਦਾ ਹੈ ।

ਉਸੇ ਤਰਹਾਂ ਅਕਾਲ ਤਖਤ  "ਇਟਾਂ ਗਾਰੇ ਦੀ ਬਣੀ ਇਮਾਰਤ"  ਨਹੀ ! ਉਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਗੇ ਸਿੱਖ ਅਪਣਾਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾਂਦੇ ਨੇ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਤਰਾਜ ਹੈ ਉਹ ਨਾਂ ਕਰੇ ਸਤਕਾਰ , ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਕ ਨਹੀ ਕੇ ਉਹ ਦੂਜਿਆ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁਛੇ ਕੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਅਗੇ ਸਿਰ ਕਿਉ ਝੁਕਾਂਦੇ ਹੋ ? ਇਨਾਂ "ਸਕਤਰੇਤ" ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਕੇ ।ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦੀ ਇਹ ਈਮਾਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਦੁਆਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 

"ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਵਖਰੀ ਹੋਂਦ ਹੈ", "ਖਾਲਸਾ ਨਿਆਰਾ ਹੈ" , "ਖਾਲਸਾ ਆਜਾਦ ਹਸਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ" "ਖਾਲਸਾ ਅਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਆਪ ਕਰਦਾ ਹੈ"

"ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਅਪਣਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ" ,"ਖਾਲਸਾ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ" ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਧਾਰਣੀ ਹੈ ", ਖਾਲਸੇ ਦੀ (ਸ਼ੋਵੲਰੲਗਿਨਟੇ) ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ
"ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਬੂੰਗੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਂਨ ਜੁਗੋ ਜੁਗ ਅਟੱਲ ਹਨ", ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇਟਾਂ ਅਤੇ ਗਾਰੇ ਦੀ ਈਮਾਰਤ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦਾ ਇਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣ ਕੇ ਖਡ਼ੀ ਹੈ।

ਸਕਤਰੇਤ ਅਗੇ ਮੱਥਾ ਰਗਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਕੀ ਸਮਝਣ  ਕੇ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਦਾ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਕਿਨਾਂ ਵਡਾ ਰੁਤਬਾ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਉਸ ਸਤਕਾਰ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ। ਇਹੋ ਜਹੇ ਨਾਸਤਿਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ  ਅਤੇ ਕੇਸਾਧਾਰੀ ਬ੍ਰਾਂਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਅਜਾਦ ਕਰਵਾੳਣ ਦੀ। ਜੋ ਅਖੌਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਅਦਾਰੇ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖੇ੍ਡ਼੍ਹਾ ਛੁਡ਼ਾ ਲੈਣ ਦੇ ਲੇਖ ਲਿਖ ਰਹੇ ਨੇ,  ਜੇ ਉਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਰਾ ਵੀ ਜਮੀਰ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹਲੂਣਾਂ ਦੇਣ ਕੇ ਇਨਾਂ ਅਦਾਰਿਆ ਤੇ ਕਾਬਿਜ ਬੁਰਛਾਗਰਦਾਂ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਖੇਡ਼੍ਹਾ ਛੁਡ਼ਾ ਕੇ ਅਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਦਾਰਿਆ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੌਮ ਨੂ ਚਡ਼੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਲ ਲੈ ਜਾਂਣ।
-ਇੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ,ਕਾਨਪੁਰ 

Tuesday, September 18, 2012

ਸਾਡੇ ਤਾਂ “ਨਿਤ ਦਿਵਾਲੀ ਸਾਧ ਦੀ ਅੱਠ ਪਹਿਰ ਬਸੰਤ”

ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਜਰਾ ਸੋਚੋ! ਕੀ ਕੋਈ ਦਿਨ ਅਸ਼ੁੱਧ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ  ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਪੋਸਟ ਕੀਤੀ ਹੈ  ਫੇਸਬੁਕ ਦੇ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਗਰੁੱਪ  ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ (ਇੱਕ ਸਾਜਿਸ਼) ਵਿੱਚ ਸੋਮਵਾਰ 17 ਸਤੰਬਰ 2012 ਨੂੰ।  ਰਚਨਾ  ਨਾਮ ਹੈ ਤੇਰਵਾਂ ਮਹੀਨਾ।  ਰਚਨਾ ਦਲੀਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵੀ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।-ਰੈਕਟਰ ਕਥੂਰੀਆ 
ਤੇਰਵਾਂ ਮਹੀਨਾ-ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ

Resham Singh
ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੇ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਇਕ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਹੋਏ ਇਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਜਣ, ਸੋਧਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵਿਗਾਡ਼ੇ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਹੱਕ `ਚ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਜਣ ਨੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅੱਜ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ’ ਸਾਡੇ ਤੇ ਠੋਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕੀ ਚੰਦ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਚੰਦ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਿੱਖ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਣ? ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ `ਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਸੱਜਣ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਚੰਦ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਚੰਦ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਿਉ ਨਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ? 
ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋ ਰਾਵਾਂ ਨਹੀ ਕਿ ਚੰਦ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਮੁਸਲਮਾਨਾ, ਬੋਧੀਆਂ, ਜੈਨੀਆਂ, ਇਸਾਈਆਂ ਜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਇਕੱਲਿਆਂ ਦਾ ਨਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਦਰ ਦੀ ਕਿਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ, ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਦੁਵਾਲੇ, ਚੰਦ ਧਰਤੀ ਦੁਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੁਵਾਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਚਾਲ ਨਾਲ ਆਦਿ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਵੱਸ ਦਾ ਰੋਗ ਨਹੀ ਹੈ। ਹਾਂ! ਇਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਨੀ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਸਿਖ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲੀ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਚੰਦ ਦੇ ਚਾਨਣੇ ਪੱਖ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ `ਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਸੋਧਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਚੰਦ ਅਧਾਰਿਤ ਕੈਲੰਡਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੁਸ਼ਲ ਹਨ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਚੰਦ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ-ਮਿਣਤੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਚੰਦ ਧਰਤੀ ਦੁਵਾਲੇ ਇਕ ਚੱਕ 29.53 ਦਿਨਾਂ `ਚ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਦਾ ਦਾ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ 354.37 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੁਵਾਲੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਚੱਕਰ 365.2422 ਦਿਨਾਂ `ਚ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਸਮੀ ਜਾਂ ਰੁੱਤੀ ਸਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ ਦਾ ਇਕ ਸਾਲ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਤੋਂ 11 ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ `ਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਕੇਵਲ ਚੰਦ ਅਧਾਰਿਤ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾਡ਼ੇ ਹਰ ਸਾਲ (ਸੀ. ਈ. ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ) ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਅਜੇਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਿਓ?
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾਡ਼ਾ ਚੰਦ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2011 ਵਿਚ ਇਹ ਦਿਹਾਡ਼ਾ 11 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਦਿਹਾਡ਼ਾ, ਇਸੇ ਸਾਲ 31 ਦਸੰਬਰ 2011 ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਾਂ ਹੁਣ ਇਹ ਦਿਹਾਤਾਂ 20 ਦਸੰਬਰ 2012 ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇਹਾ ਨਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਦਿਹਾਡ਼ਾ 18 ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਹਡ਼ਾ ਦਿਹਾਡ਼ਾ ਚੰਦ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ 31 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਭਾਵ 20 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ 2012 ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਉਹ ਹੁਣ 18 ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਭਾਵ 18 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਇਹ ਹੈ ਤੇਰਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਕਮਾਲ!
ਚੰਦ ਦਾ ਸਾਲ, ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ 11 ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ 22 ਦਿਨ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸਾਲ 33 ਦਿਨ, ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਿਛੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਤੇਡ਼ੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਰ ਜੋਡ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਉਸ ਸਾਲ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ 12 ਨਹੀ ਸਗੋਂ 13 ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਧਾਰਨ ਸਾਲ ਵਿਚ 354 ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਤੇਰਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਜੋਡ਼ੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ 383/84 ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜੇਹਾ 19 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ 7 ਵਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ (ਸੰਮਤ 2069 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/2012-13 ਸੀ: ਈ:) ਵੀ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦੇ ਤੇਰਾ ਮਹੀਨੇ ਹਨ। ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, ਇਕ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਦੋਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮਲ ਮਾਸ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਭਾਦੋਂ। ਸੰਮਤ 2067 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/2010-11 ਈ: ਵਿਚ ਵੈਸਾਖ, ਸੰਮਤ 2069 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/2012-13ਈ: ਵਿਚ ਭਾਦੋਂ, ਸੰਮਤ 2072 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/2015-16ਈ: ਵਿਚ ਹਾਡ਼, ਸੰਮਤ 2075 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/2018-19ਈ: ਵਿਚ ਜੇਠ ਅਤੇ ਸੰਮਤ 2077 ਬਿਕ੍ਰਮੀ/2020-21 ਈ: ਵਿਚ ਅੱਸੂ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਵਾਰੀ ਭਾਵ ਤੇਰਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੇਰਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਮਲ ਮਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਦਿਹਾਡ਼ਾ ਨਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂ ਸਕਦਾ।
ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਭਾਵ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ, 19 ਸਾਵਣ/3 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਮੱਸਿਆ 2 ਭਾਦੋਂ/17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 16 ਭਾਦੋਂ/31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਆਈ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਤਾਂ 17 ਭਾਦੋਂ/1 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅੱਸੂ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਭਾਵ ਅੱਸੂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਪਰ ਅਜੇਹਾ ਨਹੀ ਹੋਇਆ। ਕਿਓ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਚੰਦ ਦਾ ਸਾਲ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਤੋਂ 33 ਦਿਨ ਪਿਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਾਲ `ਚ ਤੇਰਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ 17 ਭਾਦੋਂ/1 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅੱਸੂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੂਜੀ ਵੇਰ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਹੀ ਆਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੂਜੇ ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਆਖਰੀ ਤਾਰੀਖ ਭਾਵ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ 15 ਅੱਸੂ/30 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਆਏਗੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 16 ਅੱਸੂ/1 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੇ ਅੱਸੂ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੋਵੇਗਾ ਭਾਵ ਅੱਸੂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪਹਿਲੇ ਭਾਦੋਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਧ ਭਾਵ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਤੋਂ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਮੱਸਿਆ (19 ਸਾਵਣ/3 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 2 ਭਾਦੋਂ/17 ਅਗਸਤ) ਤਾਈ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਦੋਂ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਦੋਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅੱਧ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਦੋਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਧ (3 ਭਾਦੋਂ/18 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 1 ਅੱਸੂ/16 ਸਤੰਬਰ) ਤਾਈ ਮਲ ਮਾਸ/ ਅਸ਼ੁੱਧ ਭਾਦੋਂ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਦੋਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਅੱਧ ਭਾਵ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ਏਕਮ ਤੋਂ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ (1 ਅੱਸੂ/16 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 15 ਅੱਸੂ/30 ਸਤੰਬਰ) ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਦੋਂ ਹੈ। ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ (3 ਭਾਦੋਂ/18 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 1 ਅੱਸੂ/16 ਸਤੰਬਰ), ਅਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਮਲ ਮਾਸ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਹਾਡ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦਾ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਭਾਵ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਮੱਸਿਆ ਜੋ 1 ਅੱਸੂ/16 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੈ ਇਹ ਮਲ ਮਾਸ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ ਇਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਪਰ ਦੂਜੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਭਾਵ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ਏਕਮ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਇਕੇ ਦਿਨ ਹੀ ਭਾਵ 1 ਅੱਸੂ/16 ਸਤੰਬਰ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਹਨ।(ਦੇਵੀ ਦਿਆਲ-ਤਿਥ ਪਤ੍ਰਿਕਾ) ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੇ ਜੇ 1 ਅੱਸੂ 16 ਸਤੰਬਰ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਦੂਜੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਦਿਨ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਦਾ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਲ ਮਾਸ ਦਾ ਦਿਨ ਭਾਵ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਜੇ ਇਹ ਬਿਪਰਵਾਦ ਨਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਜੋ ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਡੇ ਤੇ ਠੋਸਿਆ ਜਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਉਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ (18-19 ਨਵੰਬਰ 1964) ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਸੋਧ ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੈ ਪਰ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੱਗ ਭੱਗ 11 ਸਾਲ (1992 ਤੋਂ 2003) ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਉਪ੍ਰੰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੋਧ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀ। ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਜਰਾ ਸੋਚੋ! ਕੀ ਕੋਈ ਦਿਨ ਅਸ਼ੁੱਧ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਦਾ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਣਾ, ਕੀ ਇਹ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਲੁੱਟ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ? ਸਾਡੇ ਤਾਂ “ਨਿਤ ਦਿਵਾਲੀ ਸਾਧ ਦੀ ਅੱਠ ਪਹਿਰ ਬਸੰਤ” ਵਾਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਲਾਗੂ ਹੈ।
ਸਫਲ ਮੂਰਤੁ ਸਫਲਾ ਘਡ਼ੀ ਜਿਤੁ ਸਚੇ ਨਾਲਿ ਪਿਆਰੁ ॥ (ਪੰਨਾ 44)

ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੇ ਜਿਸ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਹਰ ਤੀਜੇ ਜਾਂ ਚੌਥੇ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਹੀ ਭਾਵ

Saturday, September 15, 2012

ਸਾਰਾਗਡ਼੍ਹੀ ਬਹਾਨੇ ਗੁਲਾਮ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ????

Courtesy Photo
ਜ਼ਰਾ ਸਾ ਤੌਰ ਤਰੀਕੋਂ ਮੇਂ ਹੇਰਫੇਰ ਕਰੋ, 
ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਹਾਥੋਂ ਮੇਂ ਕਾਲਰ ਹੋ ਆਸਤੀਨ ਨਹੀਂ ! 
Courtesy Photo 
ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਿਅਰ ਅਤੇ  ਸਮਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਭਰ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਵਾਲੇ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਕਰਾਈ। ਕਈ lਅਖ ਰੁਪੈ ਖਰਚ ਹੋ ਗਾਏ ਅਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਫੌਜ ਨੇ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਵਾਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਵੀ ਸਾਰਾਗੜੀ ਹੀ ਸੀ। ਸੇਵਾ  ਵਾਲੇ  ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ  ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਏ ਪਰ ਫੌਜ ਅੱਗੇ ਕਿਸਦਾ ਵੱਸ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੀ ਸਾਰਾਗੜੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਖੁੱਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ ਪਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਸਿਆਸੀ ਹਲਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਹਲਕੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਬਸ ਅੱਡੇ ਨੇੜਲਾ ਇੱਕ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਸਾਹਿਤਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਗਧ ਵੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਉਥੇ ਅਕਸਰ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਲਾਸ ਖਤਮ ਹੋਈ ਤਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਛਿੜ ਪਈ। ਹੋਰਨਾਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਯਾਦ  ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਪਰ ਮੇਰੇ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਇਸ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਾਂ। ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ (ਕਾਰ ਸੇਵਾ) ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਹੁਣ ਇਸ ਦੁਨੀਆ  ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਬਾਬਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਜਣ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਇੱਕ ਉਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਈ ਬਹਿਸ ਸਮੇਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਹੋਈਆਂ । ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸੇਵਾ ਵਾਪਿਸ ਬਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਖਿਆਲ ਇਹ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਲਾਮ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਕਿਸ ਪਾਸਿਓਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੈ ? ਏਥੋਂ ਹੀ ਮਾਮਲਾ ਭਖਿਆ। ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਂ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪਿਰਿਟ ਆਖ ਕੇ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ. ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸਦੇ ਜੁਆਬ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਫਿਰ ਤਾਂ ਬਲਿਊ ਸਟਾਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿਖ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਓਂ ਮਾਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।।ਆਖਿਰਕਾਰ ਓਹ ਵੀ ਤਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪਿਰਿਟ ਹੇਠ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਭੁੱਲਿਆ ਵਿਸਰਿਆ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਯਾਦ ਆਇਆ ਹੈ ਅੱਜ ਫੇਸਬੁਕ ਤੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਪੜ੍ਹਕੇ। ਸਮਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਇਹ ਪੋਸਟ ਫੇਸਬੁਕ ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਆਜ਼ਾਦ ਕਲਾ ਮੰਚ ਧਨੌਲਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ। ਇਸ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ਇੱਕ ਲੇਖ ਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਡਾਕਟਰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨੇ।       
                                                                                                                                     Courtesy Photo
ਸਾਰਾਗਡ਼੍ਹੀ ਬਹਾਨੇ ਗੁਲਾਮ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ— ਡਾ. ਅੰਮ੍ਰਿਤ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਬਕਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਵਜਾਉਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਬਕਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਅੱਜ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਲਡ਼ੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ 'ਰੋਲ ਮਾਡਲ' ਤੇ 'ਨਾਇਕ' ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ 'ਕਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ' ਤੋਂ ਭਰਵੀਂ ਹਮਾਇਤ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ (ਆਖਰ ਮਿਲੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ!). ਅਜੇਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ, ਸਾਰਾਗਡ਼੍ਹੀ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਲਡ਼ੀ...ਹੱਥਲੇ ਲੇਖ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਸਾਰਾਗਡ਼੍ਹੀ ਦੀ ਲਡ਼ਾਈ ਦੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਗੁਲਾਮੀ ਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਜ਼ਿਹਨੀਅਤ ਦੀ ਪੁਣਛਾਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ 'ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪੂਰਾ ਲੇਖ ਪਡ਼ਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਏਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਲਈ ਇਹ ਸੁਆਲ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੇਧ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਹਿਸ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉਸਾਰੂ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ  ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਘੱਟੇ ਰੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ? ਇੱਕ ਖਾਸ ਗੱਲ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਫੌਜ (ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕੀ ਸਿੱਖ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਛੋਟੀ ਜਹੀ ਟੁਕੜੀ  ਜਿਸ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜੀ ਉਸਨੇ ਉਸ ਪੁਰਾਤਨ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਮਲ ਨਾਲ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਸਵਾ ਲੱਖ ਨਾਲ ਵੀ ਇੱਕਲਾ ਲੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਫੌਜ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਬਧਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਜਦਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਵੱਟਣ ਲਈ  ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਲਾਲਚਾਂ ਪਿਛੇ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੁੱਦਾ ਉਹਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਜਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਹੀ ਹੈ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜੰਗ ਕਿਸ ਧੀਰ ਵੱਲ ਹੋ ਕੇ ਲੜਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਦੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ  ਸੁਆਲ ਦਾ ਜੁਆਬ ਸਿੱਖ ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਤਰਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਿੱਖ ਲਈ ਵੀ ਕਾਫੀ ਆਸਾਨੀ ਰਹੇਗੀ। ਸੋ ਇਸਦੇ ਹੱਕ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਭੇਜੋ ਪਰ ਦਲੀਲ ਦੇ ਨਾਲ
।       --ਰੈਕਟਰ ਕਥੂਰੀਆ    

Saturday, September 10, 2011

ਇਹਨਾਂ ਸੁਆਲਾਂ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹਿਸ ਛਿੜਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ !

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਹੋਣੀ ਤੇ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਅਸਲ ਰੰਗ
ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ                                ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਹੈ                    
'ਭਾਈ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮੋਢੀ ਲੀਡਰ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਕ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਭੱਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਆਮ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਜਾਇਜ਼ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕਾਹਟ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੁਖ਼ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨਾ ਦਿਤਾ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ! ਅਜਿਹੀ ਡਰ-ਤੇ-ਬੁਖਲਾਹਟ ਭਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸੰਤੁਲਤ ਤੇ ਸਭਿਅਕ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ। 'ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ' ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਗਾਲ੍ਹਾਂ, ਦੂਸ਼ਣਾਂ, ਮਿਹਣਿਆਂ ਤੇ ਨੰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਝੂਠਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼' ਦੇ ਇਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੋਟ ਤੋਂ ਚਿੜ੍ਹ ਕੇ ਮਾਨ ਦਲ ਨੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਕੜ ਉਛਾਲੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਬਦਬੂ ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ। ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਲੋਕ ਨੱਕ 'ਤੇ ਰੁਮਾਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ! ਇਸ ਹਾਲਤ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਮੈਂ ਇਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮਾਨ ਦਲ ਦੀ ਇਸ ਭੜਕਾਹਟ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
     ਸੰਜੀਦਾ ਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪਾਠਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼' ਦੇ ਇਕ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੋਟ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਾਨ ਦਲ ਨੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਉਤੇ ਤਾਂ ਖਫ਼ਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ, ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਖਾੜਕੂਆਂ ਉਤੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਚਿਕੜ ਉਛਾਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਗਲਾਜ਼ਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇਥੇ ਮੈਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਤੱਥ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼' ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ Ḕਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਵੀ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ (ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਹੀਂ) । ਕਿਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਐਡੀਟੋਰੀਅਲ ਐਡੀਟਰ ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਜਿਸ ਸੰਪਾਦਕੀ "ਅੱਗਾ ਦੌੜ ਪਿੱਛਾ ਚੌੜ" ਉੱਤੇ ਮਾਨ ਦਲ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੋ ਹੱਲਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁਧ ਊਲ ਜਲੂਲ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ ਨੇ "ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼" ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਖੁਦ ਅਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਵਾਂਗ ਉਸਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਛਪਣ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ "ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼" ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕੀ ਸਬੰਧੀ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਾਇ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਜ਼ਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਾਡੇ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਹੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਬਾਦਲ), ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ, ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਧਿਰਾਂ, ਹੋਰਨਾਂ ਰਾਜਸੀ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਖ਼æਸ਼ੀਅਤਾਂ ਸਬੰਧੀ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਟਿਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੂ ਪਾਹਰਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਮਾਨ ਦਲੀਏ ਅਕਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟਾਂ, ਆਰਟੀਕਲਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੜਾ ਕੁਝ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਰੇ ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਪਹੁੰਚ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ  ਰਾਜਸੀ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਪਣੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਸਬੰਧੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਭੇਜਦੇ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਅਪਣਾ ਪੱਖ ਦਸਣ ਜਾਂ ਇਤਰਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਸਾਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਂਟ ਛਾਂਟ ਦੇ ਉਸਨੂੰ ਛਾਪਦੇ ਵੀ ਹਾਂ। ਸਿਰਫ਼ ਮਾਨ ਦਲ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਟਿਪਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਉਂ ਤੜਫ਼ ਉਠਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਨਾ ਭੜਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਪਣਾ ਇਤਰਾਜ਼ ਸਾਨੂੰ ਲਿਖਕੇ ਭੇਜਣ ਦਾ ਸਭਿਅਕ ਤਰੀਕਾ ਅਪਨਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁਧ ਉਹੀ ਘਸਿਆ ਪਿਟਿਆ ਤੇ ਬੇਸਿਰ ਪੈਰ ਦੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਸਾਲਾ ਛਪਵਾ ਕੇ ਅਜੀਬ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੀਮਾਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਪਿੱਟ ਪਟਊਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਬੀਮਾਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸਬੰਧੀ ਮੇਰਾ ਕਈ ਵਾਰ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਮਨ ਬਣਿਆ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਮੈਂਂ ਇਸ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰਨ ਅੱਜ ਇਹ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਕਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜ਼ਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਖੇਤਰ ਛੱਡ ਦੇਣ। ਵੈਸੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਝੂਠ ਤੂਫ਼ਾਨ ਤੇ ਮੰਦੇ ਵਚਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਬੋਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ ਲੱਗਿਆਂ ਦੌਰੇ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ?
ਮਾਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰ-ਮਿਤਰਾ ਰਾਜਸੀ ਸਫ਼ਰ
ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੰਕੇ ਹਨ ਪਰ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਸਦਾ ਹੀ ਕੁਝ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰਜਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਬੋਲਣ ਲਈ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਸੀ ਇਹੀ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਆਚਾਰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੀਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਚਾਰ ਤੇ 'ਅਚਾਰ' ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਕੀ ਕਦਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਸੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਸੋਚਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਕਦੇ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਮੱਤ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ! ਪਰ ਕਿਥੇ?
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਅੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੇ  ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮਰਿਯਾਦਾ ਤੋੜਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੀਹਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਮੁੱਚੇ ਗਰੁੱਪ ਕੋਲੋਂ ਅਗਾਊਂ ਹੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਪੂਰਾ ਸ਼ਾਂਤ  ਰਹਿ ਕੇ ਮਾਨ ਗਰੁੱਪ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵੱਟਿਆ, ਸਗੋਂ ਤਾਲਮੇਲ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 'ਬੇਦਾਗ ਲੀਡਰ' ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ੀ ਕਰਨ ਦਾ ਠੇਕਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮੈਂ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ 18 ਜੂਨ 1984 ਤੋਂ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂਗਾ।  ਐਸਐਸਪੀ ਹੁੰਦੇ ਲਾਇਸੰਸ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਈ ਨੀਤੀ ਦੀ ਪਰਖ ਪੜਚੋਲ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ,  ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ 'ਤੇ ਚਲਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੇੜਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਾਏ ਨਾਗਾ ਵਿਖੇ ਨਿਹੱਥੇ ਨਿਹੰਗਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਪੁਲਸ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਜੁਆਬਦੇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸ ਅੱਗੇ ਨਾ ਸਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਅੱਗੇ ਤਾਂ ਜੁਆਬਦੇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਖੈਰ, ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਲਈ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਜੂਨ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ 18 ਜੂਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 29 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਬਾਰਡਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਗਲਪੁਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 5 ਸਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਕੇਸ ਪਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 8, 1989 ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਕੇਸ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। 1985 ਤੋਂ ਹੀ ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੁਹਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਰੀਬਨ 1991 ਤੱਕ ਸਿਖ਼ਰਾਂ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦਾ ਡਾਊਨਫਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਆਓ ਇਸ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਜ਼ਰਾ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ।
ਇਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬੇਨਤੀ
ਮੈਂ ਇਹ ਲਿਖਤ ਮਨ ਦੀ ਭੜਾਸ ਕੱਢਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ, ਜਿਹਾ ਕਿ ਮਾਨ ਦਲੀਆਂ ਦਾ ਦਸਤੂਰ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮਨਸ਼ਾ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਮਲ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰ-ਗੰਭੀਰ ਬਹਿਸ ਤੋਰਨ ਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਠਾਏ ਨੁਕਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਨਿਝੱਕ ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਣ। 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟਾਈਮਜ਼' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਛਾਪਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਗਲਤ ਜਾਪਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਬਹਿਸ ਤਹਿਜ਼ੀਬ-ਯਾਫ਼ਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਝੂਠੀ ਤੇ ਹੋਛੀ ਦੂਸ਼ਣਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਬਹਿਸ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਉਸਾਰੂ ਰਵੱਈਆ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਣ ਤਾਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪੰਥ ਲਈ ਸਮੂਹਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਲੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਬਹਿਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ ਮਾਨ ਖੁਦ ਅੱਗੇ ਆਉਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅੰਦਰ ਗੰਭੀਰ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਕਲੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਚਿੱਕੜ ਉਛਾਲਣਾ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪ ਲਿਬੜਨਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਬੇੜਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸਲੀਕਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਬਹਿਸ ਗੰਧਾਲਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਥੇਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਸਰਦਾਰ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਜੁਆਬ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਨੋਟਿਸ ਨਾ ਲੈਣ ਦਾ ਅਗਾਊਂ ਹੀ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਿਵੇਂ ਮਰਜ਼ੀ ਬੋਲੀ ਜਾਵੇ, ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੀ 'ਹਾਰ' ਕਹਿਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੁਣ ਹੀ ਹੋ ਲਵੇ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਅਟੱਲ ਹੈ।

ਜਨਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਖਾੜਕੂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਸੇਧ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨਾਲ ਖਾਰ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕੀ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੌਣ ਕੌਣ ਮਿਲਣ ਗਏ, ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਫਿਰ ਕਦੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਧੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਕੱਢ ਮਾਰਿਆ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਹੀ 1 ਜੂਨ 1987 ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਥਾਪ ਦਿਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਵੀ ਇਸੇ ਹੀ ਦਲ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਲਾ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੀ? ਇਹ ਸੁਆਲ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਅਜੇ ਤਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ। ਪਰ ਗੱਲ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੀ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖਾੜਕੂ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨਰਮਦਲੀਏ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰ ਦੀ ਦਾਲ ਨਹੀਂ ਗਲ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਤੋਂ ਸਿਵਾ ਖਾੜਕੂ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ?
1989 ਵਿਚ ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਰਵਾਇਤੀ ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਸਿੱਖ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਥ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਤੇ ਘੋਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜਸੀ ਆਗੂ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਰਵਾਨ ਹੋਵੇ। ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਲਾਹਿਆ ਸੀ। 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1989 ਨੂੰ ਭਾਈ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ 'ਤੇ ਇੰਦਰਾ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਕੇਸ ਪਾਏ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਹੋਰ ਉਚੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੇਸ ਭਾਈ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਿਹਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 6 ਜਨਵਰੀ 1989 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਲੀਡਰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾੜਕੂ ਸਵੀਕਾਰ ਵੀ ਕਰ ਲੈਣ, ਪਰ ਉਹ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਨਾ ਮੰਗਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਧੀਨ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ। ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਉਸਦਾ ਖਾੜਕੂ ਅਕਸ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਕੁਰਸੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਵੀ ਵਸੀ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਰਾਜਸੀ ਤਜਰਬੇ 'ਚੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਕੁਰਸੀ ਦਾ ਭੁੱਖਾ ਲੀਡਰ ਕਦੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗਲ ਨੂੰ ਪਵੇਗਾ। ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਅਡੋਲ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਲੈ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ ਹੀ 1989 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਬਿਗ਼ਲ ਵਜਾ ਦਿਤਾ।
ਇਥੇ ਇਹ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਚੋਣ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਵੱਟੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ। ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇਹ ਪੈਂਤੜਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸਹੀ ਜਾਂ ਵਾਜਿਬ ਸੀ, ਇਹ ਡੂੰਘੀ ਬਹਿਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ । ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਉਦੋਂ ਤਕ ਅਜੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਜੋ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕਾ ਆਈਏਐਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ 'ਚੱਕਰਵਿਊ' ਦੇ ਪੰਨਾ 185 'ਤੇ ਛਾਪੀ ਹੈ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਜੇ ਤਕ ਇਸਦੀ ਤਰਦੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਯਕੀਨ ਦੁਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਖੰਡਤਾ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੋਣਗੇ। ਇਥੇ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਸਾਫ ਉਘੜਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨਵੰਬਰ 1989 ਦੀਆਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਕਤਲ ਕੇਸ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਕੇਸ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਉਸੇ ਮੌਕੇ ਡਰਾਪ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਇਹ ਕੇਸ ਡਰੌਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚੋਣ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਅਤੇ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ ਵੀ ਚੋਣ ਲੜਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਅੰਦਰ ਨਾ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਆਪਾਂ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 7 ਮਾਰਚ 1990 ਨੂੰ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਮੰਦਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ 'ਤੇ ਮਲ੍ਹਮ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ'। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਬਾਰੇ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਇਸੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ Ḕਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ'। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ, ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਖਾਲੀ ਮੰਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਸ ਮੰਗ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਖਾੜਕੂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 31 ਮਈ 1990 ਨੂੰ ਮਾਨ ਦੇ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਡੀਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਦਾ ਡਾਊਨਫਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 'ਨਿੱਘੇ' ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਾਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹਾਂ। ਨਵੰਬਰ 1990 ਵਿਚ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਭੂੰਜੇ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿਤੀ, ਝੱਟ ਮੰਨ ਲਈ। ਇਹ ਗੱਲ 26 ਦਸੰਬਰ 1990 ਦੀ ਹੈ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਗੇ। ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਅੰਦਰ ਵੱਖਰੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ 29 ਦਸੰਬਰ 1990 ਨੂੰ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੇਦਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਵੀ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਖਾੜਕੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਇਤਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ ਖਾੜਕੂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨਹੀਂ ਸਨ ਮੰਨੇ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਘਾਲਾ ਮਾਲਾ ਕੀ ਸੀ? ਪੜਦਿਆਂ ਪਿੱਛੇ, ਉਹਲੇ ਵਿਚ, ਕੀ ਰਿੱਝ ਪੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ? ਇਹਨਾਂ ਸੁਆਲਾਂ ਉਤੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹਿਸ ਛਿੜੇਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਕਦੇ ਤਾਂ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸੁਆਲਾ ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਹੋਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ।  ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਅਤੇ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਕਟਿਹਿਰੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨਾ ਪਰ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅੱਗ ਬਬੂਲਾ ਹੋ ਉਠਣਾ, ਇਹ ਕਿਧਰ ਦੀ ਸਟੇਟਸਮੈਨਸ਼ਿੱਪ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਧਰ ਦਾ ਸਦਾਚਾਰ ਹੈ?
ਜਦੋਂ ਖਾੜਕੂ ਧਿਰਾਂ ਖਾਸ ਕਰ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੋਰਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਹੁੰਗਾਰਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ 15 ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ (13 ਜਨਵਰੀ 1991) ਤਿੰਨ ਅਕਾਲੀ ਦਲ -ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨ ਦਲ, ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਦਲ ਤੇ ਬਾਦਲ ਸੀ- ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਤੋਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ 'ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ' ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਜੋਟੀਦਾਰਾਂ (ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ) ਨੇ 1991 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਖਾੜਕੂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
1991 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਖਾੜਕੂ ਧਿਰਾਂ ਜਾਂ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਪਰ ਦੱਸੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਜੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੀਏ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਈਕਾਟ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕੇ। ਸਾਰਾ ਜੱਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਪੂਰੇ ਉਤਾਵਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵੀ ਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਮਨਿਸਟਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਇਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਅਕਾਲੀ ਗਰੁੱਪ ਸਨ। ਭਾਈ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਖਾਤੇ ਕੁੱਝ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨਾਲ ਨਾਪਾਕ ਗੰਢ-ਤੁੱਪ ਵੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ 'ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ' ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਲੈ ਆਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਵੱਸਣ ਸਿੰਘ ਜਫ਼ਰਵਾਲ ਨੇ ਵੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਬਕਾਇਦਾ ਲਿਸਟ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਿਲਵਰਤਨ ਨਾਲ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਵਾਇਦ ਜਾਰੀ ਸੀ ਤਾਂ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮਸਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਖਾੜਕੂ ਧਿਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਿੱਤਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜਲੂਸ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਚਾਂਸ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਭਾਈ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਬੱਬਰ, ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇਕ ਹਲਕੇ ਲਈ 5-5 ਉਮੀਦਵਾਰ ਡੰਡ ਪੇਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਐਮ ਕੇ ਧਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਘੁਸਪੈਠ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਵੱਡੇ ਜੋੜ ਤੋੜ (ਮਅਨਪੁਲਅਟਿਨ) ਦਾ ਪਾਰਟ ਸੀ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਅਜਿਹੀ ਪਾਟੋ-ਧਾੜ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਖਾੜਕੂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਉਮੀਦ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਾਰ ਨੂੰ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਹਾਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਇਹੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਿਰਦਰਦੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਖਾੜਕੂ ਸਫਾਂ ਅੰਦਰ ਭਰਾ-ਮਾਰੂ ਜੰਗ ਦੇ ਛਿੜ ਪੈਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੌਖ ਨਾਲ ਗੁਮਰਾਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਾਨ ਦਲੀਏ ਅੱਜ ਇਹੋ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਚੀਫ਼ ਮਨਿਸਟਰੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਜਾਗ ਉਠੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਈਕਾਟ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਹੁ ਵਰਗੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਸੋ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਾਈਕਾਟ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਦ ਪਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਏਜੰਡਾ ਕੁਝ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੀ :- ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਰਮੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਣਗੇ। ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਖੈਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਨ ਆਖਰੀ ਮੌਕੇ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਮਨਸੂਖ਼ ਕਰ ਦਿਤੀਆਂ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਜਿੱਤ ਗਈ ਅਤੇ ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਰਾਓ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ।
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਇਹ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ 1992 ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ। ਉਦੋਂ ਤਕ ਜਾ ਕੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕੇ ਵੇਖ ਲਏ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਮਨਾਂ ਉਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪਰਭਾਵ ਤੇ ਰੋਹਬ-ਦਾਬ, ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਲੱਛਣੀਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਲੜਨ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਫ਼ ਮਨਿਸਟਰੀ ਦਾ ਲੁਭਾਉਣਾ ਖਿਆਲ ਤੜਫਾਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਧਰ ਖਾੜਕੂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਫਿਰ, ਯੁਧਨੀਤਕ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਈਕਾਟ ਦੀ ਅਡੋਲ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਲੈ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੀਫ਼ ਮਨਿਸਟਰੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਆਈ ਖੁਸਦੀ ਪਰਤੀਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਮਨ ਅੰਦਰ ਖਾੜਕੂਆਂ ਉਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਉਬਾਲ ਉਠਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰੇ ਝੰਡੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵਕਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਬਾਉਣਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਪਰ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਘਰੋੜ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਚੁਸਤੀ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਯਤਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਕਿਸੇ 'ਸੋਨਾ ਰਾਮ' ਨੂੰ ਟਿਕਟ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਬਕਾਇਦਾ ਅਕਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ  ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕੁੱਝ ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਜੋ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਏ (ਜਿਵੇਂ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰਿਆ) ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਬੈਠ ਗਏ (ਜਿਵੇਂ ਲਖਮੀਰ ਸਿੰਘ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਆਪ ਹੀ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸੀ)।
ਇਸ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਮੋਹ ਜਾਗਿਆ। ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇ, ਪਰ ਇਕਦਮ ਬਾਅਦ 21 ਫਰਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਮਨਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਫਤਵਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਪੰਥਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚੋਂ ਬੱਬਰ ਅਲੱਗ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਮੱਠਾ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੇਆਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਲੀਡਰ 3 ਫੁੱਟੀ ਕਿਰਪਾਨ ਲੈ ਕੇ ਖਾੜਕੂਆਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਅੰਦਰਖਾਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖੋਦਣ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਗਰੀਬ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਧੜਾਧੜ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਹੈ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬਲਦੀ ਦੇ ਬੂਥੇ ਦੇ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਾਡਲੇ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਭੇਜ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨੇ ਪਾ ਦੇਵੋ! ਇਹ ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੁਦ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਕਿ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਭੁਝੰਗੀ 1991-1994 ਤਕ ਗੇਲਸਬਰਗ ਦੇ ਨਾਕਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਬੀæਏæ ਦੀ ਉਚ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਹੁਣ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਤੇ ਕਾਰਜ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਭਾਈ ਕਮਿਕਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ 2011 ਵਿਚ ਮਾਨ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਵਿਛੋੜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਬਹੁਤ ਲੰਮੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆ ਕੇ ਸਭ ਦਾ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਆਪਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੀ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਕਿ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗਰਾਫ਼ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੈ।
1997 ਦੀਆਂ ਅਸੰਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 30 ਬੰਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਅਜੀਤਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੋਫ਼ਰ ਹੀ ਜਿੱਤਿਆ। 2002 ਵਿਚ 'ਪੰਥਕ ਮੋਰਚੇ' ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ 84 ਉਮੀਦਵਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ, 76 ਦੀਆਂ ਜਮਾਨਤਾਂ ਜ਼ਬਤ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਇਕ ਵੀ ਸੀਟ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤੀ। ਵੈਸੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ, ਮਹੇਸ਼ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਰਵੀਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਹਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ, ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਈਮਾਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬੁਲਾਰਾ, ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਗਾਬੜੀਆ, ਰਾਜਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸੰਤ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਆਪਣੇ ਭੁਝੰਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੁਣ ਮਾਨ ਦਲ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ ਵੀ ਹੈ?
ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਲੈਕਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਵਾਰ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਹੈ ਜਦੋਂ 1999 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ ਜਿਤੇ ਸਨ। ਉਸ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸੀ, ਇਹ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਹੀ ਜਿੱਤ ਸਕੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਥਕ ਸਫਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਡਟਕੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਕਸਰ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿਤੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਧੜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿੜ ਕੱਢਣ ਲਈ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਖੁਲ੍ਹੇਆਮ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ, ਮਾਨ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਖੜ ਤੇ ਉਜੱਡ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾੜਕੂ ਸਫਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਮੱਦਦ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਅਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ।
ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੜਦੇ ਪਿੱਛੇ      
ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਹਿਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤਾਂ ਕੁਚਲ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਮੁੜ ਉਠ ਪੈਣ ਦਾ ਭੈਅ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਤਰ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਬੀਜ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਡਰ ਤੋਂ ਸਦੀਵੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਸੋ ਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਚੋਣਾਂ ਲੜਨਾ ਤੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਜਾਣਾ, ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਹੇਬੰਦਾ ਰਾਜਸੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਾਬਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹਿੱਕ ਥਾਪੜ ਕੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਮੈਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣੇ ਅਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਤੇ ਜੁੰਮੇਵਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੜਨਾ, ਦੋ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਰੇ ਲਾਏ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਜੀਦਗੀ, ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਤੇ ਜੁੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੜਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਵੀ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਪੁੱਟਿਆ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਅਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸਦੀ ਕੋਈ ਵੱਧ ਗੰਭੀਰ ਵਜ੍ਹਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਥਕ ਸਫਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਉਤੇ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਨ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਹਿਰਦ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਟਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵੱਟਿਆ, ਅਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਕੰਡੇ ਖਿਲਾਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿਤੀ। ਹਰ ਵੇਲੇ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਾਬੋਤਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਖਾੜਕੂ ਲਹਿਰ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਬਦਹਵਾਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਮਣਾਂਮੂੰਹੀਂ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਹੈ, ਰੱਜ ਕੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਗੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ ਸਦਾਚਾਰ ਤੇ ਮਰਿਯਾਦਾ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਢਾਹ ਲਾਈ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਜਨਤਾ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਪਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਜ਼ਾਹਲ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਛਾੜ ਵਿਚੋਂ ਸਬਕ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੁੱਝ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਮੌਕੇ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਦੇ ਮਾਣ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਹੇ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਹੁਣ ਕੌਮ ਅੰਦਰ ਮਜ਼ਾਕ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਅੰਦਰ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਜਲੂਸ ਕੱਢ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿਤਾ ਹੈ।
ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਵਾਲ :
1.ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਤੁਸੀਂ ਕਦੋ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕੀਤੀ?
2.ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ ਜਾਂ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਲਕੱਤਾ ਵਰਗੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਕਿਉਂ ਕੀਤੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ?
3. ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਜੋ ਬੇਘਰ ਹੋ ਕੇ ਇਥੇ ਆਏ ਸਨ, ਨੇ ਟੈਕਸੀਆਂ, ਟਰੱਕ ਚਲਾ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਣਾਂਮੂੰਹੀਂ ਮਾਇਆ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਜਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਅਰਬਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ 'ਤੇ ਪੈਸਾ ਖਰਚਿਆ? ਕੀ ਖਾੜਕੂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤੇ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਠੋਸ ਵੇਰਵੇ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ?
4. 20 ਮਾਰਚ 2000 ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਚਿੱਠੀ ਸਿੰਘਪੁਰਾ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਇਆ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇਕਦਮ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਖਲੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ Ḕਇਹ ਕੰਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹੈ'। ਇਹ ਕੀ ਮਾਜਰਾ ਸੀ? ਕੀ ਤੁਸੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਤਮ-ਚੀਨਣ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਉਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਚਾਨਣਾ ਪਾਓ।
5. ਕਿਰਪਾਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਤਾਂ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਆਉਣ ਲਈ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਉਂ?
6. ਕੀ ਦੱਸੋਗੇ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿੰਨੇ ਦੇਸ਼ ਧ੍ਰੋਹ ਦੇ ਕੇਸ ਬਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਸਨ?
7. ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਣਾ ਜਾਹੋਗੇ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਰਸੇ ਵਾਲੇ ਸਾਧ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਰਾ ਪੰਥ ਖਾਲਸਾ ਐਕਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਐਨ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕਾਂਗਰਸੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੁੱਤ 'ਤੇ ਛਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਡੰਬਰ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਐਨ ਉਸ ਮੌਕੇ ਹੀ ਇਹ ਅਡੰਬਰ ਰਚਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ? ਬੁੱਤ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਤੁਸੀਂ ਦੁਬਾਰਾ ਉਥੇ ਗਏ ਹੋਵੋ। ਇਹ ਸੋਸ਼ੇਬਾਜੀ ਕਿਸ ਮੰਤਵ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿਸਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ? ਕੀ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ?
8. ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਤੁਸੀਂ ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਪਾਰਟੀ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਕ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਦਫਤਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਹਨ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਸਕੋ ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ।
9. ਜੇ ਚੋਣ ਵੇਲੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਸੰਤ ਸਮਾਜ (1998), ਅਕਾਲੀ ਆਗੂਆਂ (1991) ਜਾਂ ਕਾਮਰੇਡਾਂ/ਢੀਂਡਸਿਆਂ (2004) ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾ ਜੇ ਅੱਜ ਪੰਚ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਨੇ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਆਖਰ ਆ ਗਈ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਧਰ ਦੀ ਅਸੂਲਪ੍ਰਸਤੀ ਹੈ?
10. ਭਾਈ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜਨ ਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚੰਨਣਵਾਲ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀਟ ਤੋਂ ਵੀ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋ? ਕੀ ਇਸਦਾ ਗੁੱਝਾ ਮੰਤਵ ਖਾੜਕੂ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁੰਬ ਠੱਪਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਥ ਦੋਖੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਨੂਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ 1989 ਤੋਂ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹੋ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸਣਾ!
11. ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਉਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਘਟੀਆ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੱਸ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦੱਸ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ? ਜੇ ਸੱਚੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।
12. ਤੁਹਾਡਾ ਭੁਝੰਗੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡੇ ਤਾਂ ਵੀ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਤੇ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ?
ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਕਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਲਈਏ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਇਹ ਚੋਣਾਂ "ਖਾਲਿਸਤਾਨ" ਦੇ ਮੁੱਦੇ  ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਤਲਬ ਹੈ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਆਜਾਦ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਸਬੰਧੀ ਰਾਏ ਸ਼ੁਮਾਰੀ (੍ਰeਾeਰeਨਦੁਮ), ਜਿਸ ਸਥਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੋਣਾਂ ਚਾਣਚੱਕ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਾਲੇ ਅੰਦਰ ਖਾਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ, ਵੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਸਬੰਧੀ ਜਿਹੜਾ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਇਸ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਜ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਘਿਉ ਖਿਚੜੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਤਹਿ ਹੈ ਕਿ ਬਾਦਲ ਦਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੌਲੀ ਚੱਟ ਸੰਤ ਸਮਾਜੀਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿੱਤੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਖਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣੀ ਹੈ !! ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਦੇਣਗੇ? ਸਵਾਲ ਇਹ ਵੀ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਕਿਤੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਘੱਟੇ ਰੋਲਣ ਦੀ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਚਾਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਮਾਨ ਦਲੀਆਂ ਦੇ 'ਨਿਹਕਲੰਕ ਆਗੂ' ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ!!
ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਪੰਥਕ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਲਗਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਆਪਣੀ ਰਾਜਸੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੇ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਦੇ ਪਰਭਾਵ ਸਦਕਾ ਪੰਥਕ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਗੰਢਣ ਵਿਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਾਦਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਣ ਮਿਥ ਕੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਤਜਰਬੇ ਚੋਂ ਬਾਦਲ ਨੇ ਇਹ ਪੱਕਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਅੰਦਰ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਅੜਿਕੇ ਡਾਹੁਣ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਸਫਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇਣ ਦੀ ਅਸੀਮ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਦਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਜੇਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, 
ਸਰਦਾਰ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੂੰ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਖੇਰੂੰ ਖੇਰੂੰ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਅਕਲ ਤੇ ਇਮਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋਵੇ!  
                                                  # # #

ਨੋਟ: ਇਸ ਲਿਖਤ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ. ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤ੍ਰਤਾ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤ'ਤੇ ਪਹਿਰਾ  ਦੇਂਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਜੁਆਬੀ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ  "ਪੰਜਾਬ ਸਕਰੀਨ" ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਏਗੀ.