ਨਹੀਂ ਕਟ ਰਹੀ ਨਵੰਬਰ ਵਾਲੀ ਚੁਰਾਸੀ//ਰੀਤੂ ਕਲਸੀ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ

*Reetu Kalsi on Friday 5th November 2026 at 16:35 Regarding November 1984  

 FIR ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ RSS ਨਾਲ ਜੁੜੇ 49 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ 

ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਚੁੱਕ ਕੇ 1984 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਜਪਾ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰੀ ਮਨ ਨਾਲ 1984 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸੰਨ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਬੀਜੇਪੀ ਅਤੇ ਸੰਘ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਘ ਜਾਂ ਬੀਜੇਪੀ ਨੇਤਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਗਰਮੱਛ ਦੇ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ ਛੁਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ 14 FIRs ਵਿੱਚ ਬੀਜੇਪੀ ਅਤੇ ਸੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 49 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਪੁਰੀ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਦੱਖਣੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹਨ। FIR ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀਨਗਰ, ਆਸ਼ਰਮ, ਭਗਵਾਨਨਗਰ ਅਤੇ ਸਨਲਾਈਟ ਕਲੋਨੀ ਵਿੱਚ ਬੀਜੇਪੀ ਅਤੇ ਆਰਐਸਐਸ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਤਲ, ਅੱਗਜ਼ਨੀ, ਲੁੱਟ-ਪਾਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਰਜ ਹਨ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ FIRs ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਂ ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਜੈਨ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ FIR No. 315/92, 18 ਜੂਨ 1992 — ਦੰਗਾ, ਡਕੈਤੀ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦੇ ਯਤਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ। ਇਸੇ ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਜੈਨ ਨੇ 1980 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਲਈ ਖੂਬ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਦ ਸਭ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਅਗਸਤ 2005 ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1984 ਦੀ ਦੁਖਦ ਘਟਨਾ ਲਈ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਗੂ ਕਪਿਲ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬੀਜੇਪੀ ਅਤੇ ਸੰਘ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਹੈ।

ਜੇ ਯਾਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੇਤਾ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਭਾਜਪਾ ਆਗੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਬਾਰੇ ਤਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਪੀਕਰ ਰਵੀ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਸ ਕਦਰ ਦਲਦਲ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਮਰਿੰਦਰ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।

ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹੋਣਾ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਸੰਨ 1991 ਵਿੱਚ ਬੀਜੇਪੀ ਦੀ ਕਲਿਆਣ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੀਲੀਭੀਤ ਵਿੱਚ 10 ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜੇ ਨਹੀਂ ਯਾਦ ਤਾਂ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। 12 ਜੁਲਾਈ 1991 ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਹੁਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਪਰਤ ਰਹੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇੱਕ ਬੱਸ ਨੂੰ ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਕਛਲਾ ਘਾਟ ਨੇੜੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਬੱਸ ਵਿੱਚੋਂ 11 ਸਿੱਖ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰ ਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਰਾਤ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ (13 ਜੁਲਾਈ) ਦੀ ਸਵੇਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਥਾਣਾ ਖੇਤਰਾਂ (ਬਿਲਸੰਡਾ, ਨਿਊਰੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਨਪੁਰ) ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।

ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ (SP) ਆਰ.ਡੀ. ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕ 'ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ' ਸਨ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਤਮ-ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬੀ ਫਾਇਰਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ 11ਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ (ਇੱਕ 15 ਸਾਲਾ ਕਿਸ਼ੋਰ) ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਪਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ, ਤਾਂ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ 15 ਮਈ 1992 ਨੂੰ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ (CBI) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਸੀਬੀਆਈ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਝੂਠੀ ਪਾਈ ਗਈ। 

ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 'ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਮੈਡਲ' ਪਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਫਰਜ਼ੀ ਐਨਕਾਊਂਟਰ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਸੀਬੀਆਈ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਐਨਕਾਊਂਟਰ ਨੂੰ 'ਫਰਜ਼ੀ' ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ 47 ਦੋਸ਼ੀ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਕੋਰਟ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੰਮਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੜਿਆ, ਇਹ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਲੇ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਮੋਦੀ ਜੀ ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 5,000 ਸਿੱਖ ਕਿਸਾਨ ਕੱਛ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਬੰਜਰ ਅਤੇ ਰੇਤਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਉਪਜਾਊ ਬਣਾਇਆ। 1973 ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਕਾਂਗਰਸ-ਸ਼ਾਸਿਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਰਕੂਲਰ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਦ ਕਾਰਵਾਂ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਾਸਿਕ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੋਜੀ ਲੇਖ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛਪਦੇ ਹਨ, ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ। ਇਸੇ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਕਾਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਸਕਸੈਨਾ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਤ-ਪੋਸ਼ਣ 'ਤੇ ਸਥਾਈ ਫੋਕਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖ 2019 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਮੋਦੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰੇਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੁਮਲਾ ਹੈ ਜੋ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਬਰਸਾਤੀ ਡੱਡੂਆਂ ਵਾਂਗ।

ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਨਾਜੀ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਰਤਨ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਲੇਖ 'ਮੋਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸੋਲ ਸਰਚਿੰਗ' ਜੋ ਕਿ 8 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ।

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਮਾਮ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ। ਬਸ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਨਾਨ-ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ, ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। "ਪਠਾਨ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹਾਂ" ਇਹ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦੰਗੇ।

--ਰੀਤੂ ਕਲਸੀ